Κάλεσμα

Προβολή κειμένου

Το κίνημα των «Αγανακτισμένων» στην Ελλάδα

Ποιό είναι το διακύβευμα;



Τους τελευταίους μήνες,η άμεση ανησυχία για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ελληνικό κράτος ήταν η οριστικοποίηση των όρων για την επιπλέον χρηματοδότηση –12 δις ευρώ– που απαιτείτο για να πληρωθούν οι δόσεις του χρέους του ελληνικού κράτους.Το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα (η ανανεωμένη έκδοση του «Μνημονίου της Συμφωνίας» με Ε.Ε.-Δ.Ν.Τ.-Ε.Κ.Τ «Τρόικα») ψηφίστηκε
τελικά την 29η Ιουνίου. Επιπλέον χρηματοδότηση περίπου 30 δις ευρώ θα χρειαστεί τον επόμενο χρόνο,και ακόμα περισσότερη το 2013.Το ελληνικό κράτος δεν πέτυχε τους στόχους που έθεσε στον περσινό προϋπολογισμό,όταν το Δ.Ν.Τ. και η ευρωζώνη παραχώρησαν ένα δάνειο 110 δισεκατομμυρίων ευρώ,χορηγούμενο σε δόσεις.Το επίκεντρο αυτού του νέου πακέτου διάσωσης είναι ένα κύκλος ιδιωτικοποιήσεων που αναμένεται να μαζέψει 50 δις ευρώ μέχρι το 2015.Κρατικές εταιρίες ενέργειας και νερού,λιμάνια,τράπεζες,το πρώην μονοπώλιο στις τηλεπικοινωνίες (ΟΤΕ),ο φορέας εκμετάλλευσης της αμαξοστοιχίας,και άλλες επιχειρήσεις όπως ο ΟΠΑΠ,η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή επιχείρηση λαχείων,λοτταρίας και αθλητικών στοιχημάτων,θα περιλαμβάνονται στο ξεπούλημα, κάτι που σημαίνει ακόμα μεγαλύτερη μείωση στο έμμεσο εισόδημα και την επιδείνωση των συνθηκών
διαβίωσης γενικότερα,καθώς και μια μόνιμη και σημαντική απώλεια εσόδων για τον κρατικό προϋπολογισμό,«καθιστώντας αναγκαία» μια ακόμα μεγαλύτερη επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου και ούτω καθεξής. Επιπλέον, θα υπάρξουν περαιτέρω περικοπές εξόδων –πάνω από 6 δις ευρώ μέσα σε 12 μήνες,ποσό αντίστοιχο με το 2.8% του ΑΕΠ– και αναδρομικές αυξήσεις φόρων στοχεύοντας την
αναπαραγωγή της εγχώριας εργατικής τάξης. Αυτό θα σημαίνει περικοπές μισθών μέχρι 30%. Η Ανώτατη Διοίκηση Ενώσεων Δημοσίων Υπαλλήλων (ΑΔΕΔΥ) υπολογίζει ότι η μέση συνολική μείωση που ξεκίνησε από το περσινό πακέτο μέτρων θα φτάσει το 40 - 45% των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους (2011).


Αυτό είναι η εξακολούθηση μιας οριζόντιας επίθεσης εναντίων των μισθών –το επίπεδο αναπαραγωγής της εργατικής τάξης– που ξεκίνησε το 2009.Επίσης συμπεριλαμβάνει ποικίλα μικροαστικά και μισθωτά μεσαία στρώματα,ειδικά μέσα από τις αυξήσεις των φόρων και το άνοιγμα των «κλειστών» επαγγελμάτων,μέτρα που αλλάζουν επιλεκτικά τη δομή της ελληνικής κοινωνίας (δηλαδή τον διογκωμένο μικροαστικό τομέα της).Οι κρατικές επιχορηγήσεις για την επιβίωση του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού τείνουν να εξαφανιστούν και το αποτέλεσμα είναι ο πολλαπλασιασμός της ανασφάλιστης εργασίας και της φτώχειας.Το προλεταριάτο (και τα ραγδαία προλεταριοποιούμενα μεσαία και μικροαστικά στρώματα) δεν έχουν άλλη επιλογή από το να δουλέψουν,συνήθως χωρίς ασφάλιση,για να επιβιώσουν,και την ίδια στιγμή τους είναι αδύνατο να βρουν μια δουλειά ή να κερδίσουν ένα εισόδημα ικανό να καλύψει το κόστος αναπαραγωγής της εργατικής τους δύναμης.Ο επίσημος δείκτης ανεργίας το Μάρτιο του 2011 ήταν στο 16.2% σε σύγκριση με το 11.6% του Μάρτη του 2010 και με το 15.9% του Φεβρουαρίου του 2011,ενώ ήταν 42.5% για τους έχοντες ηλικία μεταξύ 15-24 και 22.6% για αυτούς μεταξύ 25-34.Το κεφάλαιο δηλώνει ότι δεν μπορεί να στηρίξει την επιβίωση του προλεταριάτου και κάνει ξεκάθαρο ότι ένα σημαντικό μέρος του τελευταίου είναι άχρηστο (με τους όρους αξιοποίησης του κεφαλαίου),και το σημαντικότερο,ότι η επιθυμητή ανάκαμψη δεν περιλαμβάνει καμία επανένταξη στην παραγωγή αυτού του πλεονάζοντος μέρους του προλεταριάτου.


Το «ελληνικό ζήτημα» δεν είναι ελληνικό πρόβλημα.Ο Alan Greenspan σχολίασε στις 17 Ιούνη ότι «η ελληνική κρίση χρέους έχει την προοπτική να σπρώξει τις ΗΠΑ σε μια άλλη ύφεση».Δύο εβδομάδες νωρίτερα,ο Lorenzo Bini Smaghi,στέλεχος του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ είπε στους Financial Times ότι «μια αναδιάρθρωση του χρέους,ή μια έξοδος από το ευρώ,θα ισοδυναμούσε με θανατική ποινή»,προσθέτοντας ότι «όποιος περιμένει ότι οι επιπτώσεις θα είναι περιορίσιμες μοιάζει με όσους στα μέσα του Σεπτεμβρη του 2008 έλεγαν ότι οι αγορές ήταν πλήρως προετοιμασμένες για την κατάρρευση των Lehman Brothers». Στις 22 Ιουνίου ο πρόεδρος του Federal Reserve,Ben Bernanke προειδοποίησε:

Μια αποτυχία στην επίλυση αυτής της κατάσταστης (του ελληνικού χρέους) θα συνιστούσε απειλή για το ευρωπαϊκό οικονομικό σύστημα,το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και την πολιτική ενότητα.”

Οι διαφορετικές προσεγκίσεις μεταξύ των διαφόρων ευρωπαϊκών εθνικών καπιταλιστικών σχηματισμών προφανώς αντανακλούν τα αντίστοιχα συμφέροντα τους σε μια περίοδο έντονου διακαπιταλιστικού ανταγωνισμού:

Η ΕΚΤ και οι γαλλικές τράπεζες είναι ανάμεσα στις πιο εκτεθειμένες στην αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους,ενώ οι γερμανικές τράπεζες θα υφίσταντο ένα κατά πολύ μικρότερο «κούρεμα»,ενώ επιπλέον θα ανέμεναν να αποζημιωθούν για τυχούσες απώλειες από την κυβέρνηση της καγκελαρίου Αγκέλας Μέρκελ.Το εύκολα αντιληπτό πλεονέκτημα της Γερμανίας και των μικρότερων ευρωπαίων εταίρων της σε μια ελληνική αναδιάρθωση είναι ότι αυτή η κίνηση θα μπορούσε να μειώσει το ποσό των δημοσίων πόρων τους που διοχετεύονται σε τράπεζες της Γαλλίας και άλλων αντίπαλων δυνάμεων. (i)”

Έτσι οι διάφορες ανταγωνιστικές μερίδες του κεφαλαίου επιδιώκουν να αποτρέψουν,και αν αυτό αποδειχτεί αδύνατο,να περιορίσουν αποτελεσματικά τα ωστικά κύματα που μια πιθανή χρεοκοπία του ελληνικού κράτους θα έστελνε σε ολόκληρο το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Και ακόμα περισσότερο,επειδή δεν είναι μόνο η Ελλάδα: η Πορτογαλία,η Ιρλανδία κι η Ισπανία είναι έτοιμες να ακολουθήσουν (για να μην αναφέρουμε το τεράστιο συσσωρευμένο χρέος των ΗΠΑ και της Αγγλίας). Μια τέτοια εξέλιξη θα προκαλούσε μια ακόμα πιο έντονη βουτιά στην παγκόσμια οικονομία, μετατρέποντας την τρέχουσα κυρίαρχη κρίση χρέους σε μια μεγάλη νομισματική κρίση και τελικά σε μια κρίση της αξίας. Ουσιαστικά,το διακύβευμα αυτή τη στιγμή είναι η προσπάθεια εκ μέρους της μπουρζουαζίας να αποφύγει μια τεράστια απαξίωση του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου,δηλαδή να σταματήσει την καταστροφική επαναβεβαίωση του νόμου της αξίας μέσα στην καπιταλιστική κρίση. Με άλλα λόγια, εΊναι η προσπάθεια να διατηρηθεί η υπάρχουσα κατάσταση της παγκόσμιας συσσώρευσης,επιταχύνοντας τη βασική δυναμική του αναδιαρθρωμένου καπιταλισμού αυτού καθ’ αυτού: επίθεση εναντίον του μισθού και όλων των εξασφαλίσεων της αναπαραγωγής της εργατικής τάξης,απόνομιμοποίηση της διαπραγμάτευσης της τιμής της εργατικής δύναμης,επισφάλεια, οριοθέτηση της παγκόσμιας καπιταλιστικής συσσώρευσης και έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των διαφόρων περιφερειών συσσώρευσης,περαιτέρω χρηματιστικοποίηση και προσπάθεια για αξιοποίηση του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου (κυρίως σε τομείς που σχετίζονται με την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης και την κατανομή της παραχθείσας υπεραξίας –αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας,αναδιάρθρωση των συνταξιοδοτικών συστημάτων,κλπ). Όμως, αυτή η προσπάθεια να αυξηθεί το ποσοστό της υπεραξίας (ποσοστό εκμετάλλευσης)επιταχύνει την ίδια στιγμή όλες τις αντιφάσεις της παραπάνω δυναμικής –αντιφάσεις που οδήγησαν στην τρέχουσα κρίση– κάνοντάς τες ακόμα πιο εκρηκτικές.



Οι «Αγανακτισμένοι» στην Ελλάδα

Στις 25 Μαΐου, σε μια σειρά διαδηλώσεων και συγκεντρώσεων σε πολλές ελληνικές πόλεις,δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στο δρόμο για να διεκδικήσουν «να φύγουν όλοι οι πολιτικοί». Στην Αθήνα, περίπου 20.000 βγήκαν στην πλατεία Συντάγματος (την κεντρική πλατεία απέναντι από το Κοινοβούλιο).Στην Θεσαλλονίκη,περίπου 5.000 μαζεύτηκαν μπροστά στον Λευκό Πύργο.Πολλοί άνθρωποι μαζεύτηκαν και στην Πάτρα,τον Βόλο,τα Χανιά,τα Ιωάννινα,την Λάρισα και άλλες πόλεις. Στις σημειώσεις που ακολουθούν το επίκεντρο θα είναι η Αθήνα,αφού εκεί συνέβη ο κύριος όγκος των γεγονότων,και η δυναμική καθώς και τα όρια του κινήματος έγιναν πιο εμφανή.
Παρακάτω,θα σας μεταφέρουμε μερικά λεπτά από την πρώτη ανοιχτή συνέλευση που έγινε στην πλατεία Συντάγματος στις 25 Μαΐου,που είναι αρκετά αντιπροσωπευτικά του κλίματος που επικρατούσε μεταξύ των διαδηλωτών:

Όποιος πολιτικός διαπράττει αδικήματα,οποιοσδήποτε δε σέβεται τις λαϊκές απαιτήσεις, πρέπει να πάει σπίτι του ή στην φυλακή. Η δημοκρατία τους δε μπορεί να εγγυηθεί ούτε την ισότητα ούτε τη δικαιοσύνη.”


“Δε θα έπρεπε να είμαστε ικανοποιημένοι ώντας καταναλωτές ή πελάτες, θα έπρεπε να είμαστε ικανοποιημένοι ώντας καλοί και υπεύθυνοι πολίτες.”


“Πρέπει να κοιτάξουμε αυτό το ζήτημα -των κλεμμένων ζωών μας– παγκόσμια. Πρέπει να συνδεθούμε με οτιδήποτε παρόμοιο συμβαίνει σε ολόκληρο τον κόσμο. Δεν είναι μόνο οι πολιτικοί υπεύθυνοι,είμαστε όλοι εμείς με την ατομικιστική συμπεριφορά μας.”


“Πρέπει να συνεχίσουμε με συνέπεια τις εξεγέρσεις του αραβικού κόσμου,να φέρουμε τους εαυτούς μας πάνω από πατρίδες και έθνη.Πρέπει να αρχίσουμε να διαμορφώνουμε αιτήματα, για την αλλαγή της πολιτικής,για να φύγει η κυβέρνηση,ας συνδιαμορφώσουμε τις δικές μας προτάσεις.”


“Το σύστημα υγείας καταρρέει.Δεν υπάρχουν αναλώσιμα υλικά. Οι άνθρωποι στα νοσοκομεία βρίσκονται σε κίνδυνο.Αυτοί [οι πολιτικοί] μας εγκαταλείπουν.”


“Η δημοκρατία ξεκίνησε εδώ,στην Αθήνα.Η πολιτική δεν είναι κάτι κακό. Για να τη βελτιώσουμε,ας την πάρουμε πάλι στα δικά μας χέρια.”


“Τα προβλήματα είναι κοινά και είναι αυτό που μας ενώνει. Δεν πρέπει να επιτρέψουνε [πολιτικά] πανό,ή οτιδήποτε άλλο επιλέγει να μας χωρίσει”.


“Ο ισπανικός λαός μας έδωσε την ιδέα και το σύνθημα. Πρέπει να συντονιστούμε με τις υπόλοιπες χώρες του υπερχρεωμένου Νότου,πρέπει να κινητοποιηθούμε. Οι Ισπανοί μας έδειξαν το δρόμο.”


“Διαβάλλουν δημοσίους υπαλλήλους,δασκάλους,καθηγητές,γιατρούς. Δικαιοσύνη δεν είναι τα 500 ευρώ [μισθοί].Μας στερούν την αξιοπρέπεια μας.”


“Η Ελλάδα είναι στο χείλος του γκρεμού και τα χρήματα της χώρας είναι ήδη στο εξωτερικό. Μας λήστεψαν και συνεχίζουνα να κάνουν το ίδιο. (ii)”

Και αυτό είναι το ψήφισμα από μία από τις πρώτες λαϊκές συνελεύσεις της πλατείας Συντάγματος:

Εδώ και πολύ καιρό παίρνονται αποφάσεις για εμάς χωρίς εμάς.Είμαστε εργαζόμενοι,άνεργοι, συνταξιούχοι,νεολαίοι,που έχουμε έρθει στο Σύνταγμα για να παλέψουμε και να αγωνιστούμε για τις ζωές μας και το μέλλον μας.
Είμαστε εδώ γιατί γνωρίζουμε ότι οι λύσεις στα προβλήματά μας μπορούν να προέλθουν μόνο από εμάς.
Καλούμε όλους τους Αθηναίους,εργαζόμενους,ανέργους και νεολαία στο Σύνταγμα,και όλη την κοινωνία να γεμίσει τις πλατείες και να πάρει τη ζωή στα χέρια της.
Εκεί στις πλατείες θα συνδιαμορφώσουμε όλα μας τα αιτήματα και τις διεκδικήσεις μας.
Καλούμε όλους τους εργαζόμενους που θα απεργήσουν την επόμενη περίοδο να καταλήγουν
και να παραμένουν στο Σύνταγμα.
Δεν θα φύγουμε από τις πλατείες, μέχρι να φύγουνε αυτοί που μας οδήγησαν εδώ:
Κυβερνήσεις,ΤρόικαΤράπεζες,Μνημόνια και όλοι όσοι μας εκμεταλλεύονται.
Τους διαμηνύουμε ότι το χρέος δεν είναι δικό μας.
ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΩΡΑ!
ΙΣΟΤΗΤΑ - ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ – ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ!
Ο μόνος αγώνας που χάνεται είναι αυτός που δεν δόθηκε ποτέ! (iii)

Για πάνω από ένα μήνα,μερικές χιλιάδες άνθρωποι μαζεύονταν καθημερινά στην πλατεία Συντάγματος. Η πλατεία παρέμενε κατειλλημένη 24 ώρες το 24ωρο,7 μέρες την εβδομάδα,αλλά η μεγάλη μάζα των διαδηλωτών θα εμφανιζόταν το απόγευμα,μετά τη δουλειά,όταν λάμβαναν χώρα και οι συνελεύσεις.Τ α σαββατοκύριακα,ο αριθμός των διαδηλωτών πολλαπλασιαζόταν, φτάνοντας τις εκατοντάδες χιλιάδες στις 5 Ιουνίου. Ήταν ένα ετερογενές,διαταξικό πλήθος εργαζομένων (σε μεγαλό βαθμό δημόσιοι υπάλληλοι),ανέργων,φοιτητών,συνταξιούχων,αυτοαπασχολούμενων, καταστηματαρχών,και άλλων μικροαστικών στρωμάτων. Η κοινωνική σύνθεση του πλήθους εκφράστηκε και χωρικά στην πλατεία Συντάγματος: στην «πάνω πλατεία»,μπροστά από τη Βουλή, υπήρχαν περισσότεροι μικροαστοί –εδώ θα συναντούσε κάποιος τις περισσότερες ελληνικές σημαίες και μερικές (ακρο)δεξιές ομάδες– ενώ στην «κάτω πλατεία» η παρουσία νέων φοιτητών, εργαζομένων και ανέργων ήταν πολύ πιο σημαντική. Ένα στοιχείο που παρουσιάζει ενδιαφέρον είναι ότι η παρουσία λυκειόπαιδων,μεταναστών και λούμπεν προλετάριων –άτομα που συμμετείχαν στις πιο επιθετικές δράσεις στις συγκρούσεις του Δεκέμβρη του 2008– δεν ήταν σημαντική. Παρ'όλα αυτά, η πολύ πιο ευρεία σύνθεση και ο πιο μαζικός χαρακτήρας του κινήματος υποδηλώνουν την εμβάθυνση της γενικευμένης κοινωνικής κρίσης στο διάστημα που πέρασε μετά το 2008. Επίπροσθέτως,αντίθετα με το Δεκέμβρη του 2008,η καθημερινή παρουσία αυτού του ετερόκλητου μείγματος στο κέντρο της Αθήνας και άλλων πόλεων δεν προκάλεσε καμία μεγάλη αναταραχή στη διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης. Έμεινε μακριά από το να διαταράξει πραγματικά τη διανομή των εμπορευμάτων/ κυκλοφορία του κεφαλαίου,για να μην αναφερθούμε στην παραγωγή. Για κάποια μαγαζιά, ειδικά επιχειρήσεις εστίασης και καφετέριες, οι «Αγανακτισμένοι» ήταν μια ευλογία. Επίσης,δεν προκάλεσαν
καμία αμφισβήτηση των κοινωνικών ρόλων στη διαίρεση της εργασίας: δικηγόροι θα συμμετείχαν σε επιτροπές που σκόπευαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη νομιμότητα του προγράμματος λιτότητας, γιατροί θα πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους δωρεάν, οι άνεργοι θα καθάριζαν την πλατεία,και οι άστεγοι θα ήταν ικανοποιημένοι,έχοντας βρει ένα προσωρινό υποκατάστατο για τη φιλανθρωπία.
Όπως γίνεται εμφανές από όσα μεταφέραμε παραπάνω (αλλά και από το ίδιο του το όνομα), το κίνημα των «αγανακτισμένων» στην Ελλάδα είχε ως πηγή έμπνευσης τους «αγανακτισμένους» της Ισπανίας και τις εξεγέρσεις της Βόρειας Αφρικής,ειδικά την Αίγυπτο και τα καλέσματα της πλατείας Ταχρίρ για μια δημοκρατική αναδιαμόρφωση του κράτους. Αντίθετα με την Ισπανία,όμως,στην Ελλάδα το κίνημα γεννήθηκε στην περίοδο μιας αναμενόμενης σύγκρουσης –σχετικά με ένα νέο πακέτο μέτρων λιτότητας– εν μέσω μιας μεγάλης κοινωνικής κρίσης επιτομή της οποίας ήταν το «Μνημόνιο της Συνεργασίας», οπότε απέκτησε έναν απτό στόχο: να μη ψηφιστεί το Μεσοπρόθεσμο Οικονομικό Πρόγραμμα («Δε Χρωστάμε – Δεν Πουλάμε – Δεν Πληρώνουμε» ήταν ένα πολύ δημοφιλές σύνθημα στα πανό), παρ’όλο που το γενικό κλίμα δεν υποστήριζε τη διαπραγμάτευση με την κυβέρνηση αλλα ότι «πρέπει να φύγουν όλοι τώρα», απορρίπτοντας όχι μόνο το ΠΑΣΟΚ, αλλά το συνολικό πολιτικό σύστημα. Για αυτό υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για τις εικόνες από την Τυνισία, την Αίγυπτο, την Αργεντινή και την ταπεινωτική αποχώρηση των πρωθυπουργών. Όπως και στην Βόρεια Αφρική και την Ισπανία, το Facebook και τα άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,ακόμα και τα κινητά τηλεωνα.έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη συγκέντρωση του πλήθους,ειδικά των νεότερων διαδηλωτών, ενώ η δημοσιότητα που έδωσαν από την αρχή τα καθεστωτικά μέσα ενημέρωσης μετατράπηκε σε ένα «κάλεσμα μάχης» (τα ΜΜΕ μετρίασαν τον «ενθουσιασμό» τους μόνο μετά την πρώτη γενική απεργία, στις 15 Ιούνη).



Πραγματική Δημοκρατία και η άνοδος μιας νέας γραφειοκρατίας

Μιμούμενο τους Ισπανούς «αγανακτισμένους» το κίνημα στην Ελλάδα ζητούσε «πραγματική δημοκρατία τώρα»,και διάφοροι μιλιταντιστές/ιδεολόγοι που βρίσκονταν μέσα στο πλήθος φαντασιώνονταν/διακήρυτταν ο καθένας τη δική του εκδοχή της δημοκρατίας. Το αίτημα για «πραγματική δημοκρατία τώρα»,και στην Ισπανία και την Ελλάδα,είναι η εκδήλωση της κρίσης της πολιτικής/αντιπροσώπευσης,που είναι αποτέλεσμα του γεγονότος ότι η διαπραγμάτευση της τιμής της εργατικής δύναμης έχει καταστεί ασυστημική, και ακόμα περισσότερο στα πλαίσια της υπάρχουσας καπιταλιστικής κρίσης. Όμως, και τα δύο αυτά κινήματα άρθρωσαν μια δημοκρατική κριτική της δημοκρατίας,δηλαδή μια πολιτική κριτική της πολιτικής. Γεννήθηκαν σε ένα αδιέξοδο.

Από την αρχή,το ζήτημα ήταν να «πάρουμε τις ζωές μας στα χέρια μας»,αφού αυτοί που υποτίθεται ότι παίρνουν αποφάσεις για μας δε μας αντιπροσωπεύουν πια,ενώ η ερώτηση «τι να κάνουμε με τις ζωές μας» καταστάλθηκε.Η απαγορέυση των κομματικών/πολιτικών πεποιθήσεων είχε σκοπό να δημιουργήσει ένα δημόσιο χώρο,όπου ο καθένας θα μπορούσε να συμμετέχει,να μιλήσει και να αποφασίσει μαζί με τους άλλους. Και πράγματι,πολλές ανοιχτές συνελεύσεις,που επισήμως είναι τέτοιοι χώροι,δημιουργήθηκαν, αρχικά στις κεντρικές πλατείες και μετά από ένα σημείο σε διάφορες γειτονιές της Αθήνας. Οι τελευταίες ήταν εν μέρει η αναβίωση των τοπικών συνελεύσεων που είχαν ξεπηδήσει από τις συγκρούσεις του Δεκέμβρη του 2008, και εν μέρει μια σχεδόν πλήρως αποτυχημένη προσπάθεια να επιβληθεί μια κεντρική κατεύθυνση στις τοπικές συνελεύσεις που ήταν ήδη ενεργές, όπως στην περίπτωση του Βύρωνα. Αλλά το πολιτικό «ξεπέρασμα» της πολιτικής μπορεί μόνο να δημιουργήσει μια νέα γραφειοκρατία.

Η νέα γραφειοκρατία των συνελεύσεων –που διοργάνωναν αριστεροί βουλευτές ή πρώην βουλευτές, μιλιταντιστές,υψηλόβαθμοι συνδικαλιστές, μέλη τοπικών δημοτικών συμβουλίων, αριστεροί/πατριώτες δημοσιογράφοι,«ευαίσθητοι» καλλιτέχνες, και ούτω καθεξής, που μόλις άφησαν πίσω τα κομματικά τους πανό και συνθήματα –ήταν βασικά ένας συνασπισμός της κοινοβουλευτικής αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ, αλλά όχι το ΚΚΕ, που δε συμμετείχε στα γεγονότα) με εξωκοινοβουλευτικά αριστερά κόμματα/ομάδες (πικρός ίσως μετά από κάποιο σημείο,αλλά παρ’όλα αυτά συνασπισμός.). Η

παρουσία πολλών νέων διαδηλωτών –φοιτητές, ή πρώην φοιτητές και εργάτες/άνεργοι (στην Ελλάδα

το πέρασμα από το πανεπιστήμιο δε σημαίνει μια εξασφαλισμένη θέση στα μεσαία στρώματα,πόσο μάλλον στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας)– στην «κάτω πλατεία» και στις συνελεύσεις στα διάφορα προάστεια της Αθήνας ,αλλά και έξω από την πρωτεύουσα,διευκόλυναν την κυριαρχία των αριστερών στις συνελεύσεις,αφού παραδοσιακά έχουν ισχυρούς δεσμούς με τα πανεπιστήμια. Μέσα στην πρώτη εβδομάδα,αυτή η γραφειοκρατία είχε ήδη επικρατήσει και αναπαρήγαγε την ύπαρξη και την άναπτυξη των συνελεύσεων –διακηρύσσοντάς τες ως ένα εργαστήρι δημοκρατίας– ως αυτοσκοπό. Από αυτό το σημείο και έπειτα αντιπροσώπευε και προσπαθούσε να διατηρήσει το πλαίσιο μέσα στο όποιο θα αναπτύσσονταν οι εσωτερικές δυναμικές και συγκρούσεις του κινήματος.Για τη γραφειοκρατία,οτιδήποτε μπορούσε να συζητηθεί,όσο δεν αμφισβητούσε ριζικά τη γραμμή αυτών που ήλεγχαν τις συνελεύσεις,γιατί αυτό θα έθετε υπό αμφισβήτηση τις ίδιες τις συνελεύσεις,και συνεπώς τη δημοκρατία.Και ποιος θέλει να βρίσκεται εναντίον της δημοκρατίας;

Η εξαγγελία για «πραγματική δημοκρατία» ήταν η πλήρης απουσία πρακτικών δράσεων στο κίνημα των «αγανακτισμένων».Αφήνοντας στην άκρη τις τρεις μέρες γενικής απεργίας και τις αυθόρμητες επιθέσεις εναντίον πολιτικών πότε πότε –αποτέλεσμα της διάχυτης,συσσωρευμένης οργής εκ μέρους της εργατικής τάξης και των προλεταριοποιούμενων μικροαστικών και μεσαίων στρωμάτων– δεν οργανώθηκε καμία ουσιαστική δράση από τις συνελεύσεις,τόσο από τις κεντρικές όσο και από τις τοπικές,ούτε καν από ανεπίσημες ομάδες διαδηλωτών (με την εξαίρεση κάποιων παρεμβάσεων σε ταμείο ανεργίας που οργανώθηκαν από την ομάδα Εργαζομένων και Ανέργων). Ακόμα και η καταστροφή των ακυρωτικών μηχανημάτων που έλαβε χώρα δύο φορές στο μετρό του Συντάγματος διοργανώθηκε από το αποκαλούμενο κίνημα «Δεν Πληρώνω» που προϋπήρχε των συγκεντρώσεων στις πλατείες. Η γραφειοκρατία των συνελεύσεων,από μέρους της,έκανε ό,τι μπορούσε για να μπλοκάρει τέτοιες δράσεις. Οι πολλές «θεματικές ομάδες» που δημιουργήθηκαν τις πρώτες μέρες, στο βαθμό που δεν κατέληξαν απλά εκτελεστικά όργανα των αποφάσεων της συνέλευσης (φωτοτυπώντας και μοιράζοντας φυλλάδια, κλπ) εξαφανίστηκαν στην απραξία.Είναι αλήθεια πως το να βρίζεις τους πολιτικούς και τους μπάτσους έξω από τη Βουλή,το να περνάς χρόνο με τόσους άλλους ανθρώπους, να τρως, να πίνεις, να χορεύεις, να συνομιλείς και να κοιμάσαι μαζί τους είναι ωραίο συναίσθημα, ενώ είναι και ένα διαλειμμα από τη ρουτίνα της καθημερινότητας. Όμως, το κίνημα αυτό δεν είχε τις πρακτικές δράσεις και τη φαντασία που παρήγαγαν οι συγκρούσεις του Δεκέμβρη του 2008 ή ακόμα και οι φοιτητικές κινητοποιήσεις του 2006-2007.

Μια σημαντική έμφαση στη δημοκρατικότητα του κινήματος και της γραφειοκρατίας του ήταν η καταδίκη της προλεταριακής βίας,σε ομοιότητα με το ισπανικό κίνημα για άλλη μια φορά. Αυτός ο δημοκρατισμός ταυτίζει τη βία με ένα όλο και περισσότερο απολυταρχικό κράτος, εναντίον του οποίου παραθέτει μια «αληθινή δημοκρατία» που θα μπορέσει να λύσει τις διαμάχες με έναν ειρηνικό, πολιτισμένο τρόπο. Βλέπει τους προλετάριους να αδικούνται,όχι να βρίσκονται υπό εκμετάλλευση. Βλέπει πολίτες αντί για τάξεις.Παραδόξως,αυτοί οι ίδιοι πολίτες επιτίθονται σε πολιτικούς όπου τύχει να τους συναντήσουν. Όμως,όπως θα γίνει εμφανές παρακάτω,υπήρξε μια αλλαγή σε αυτή την εσωτερική δυναμική του κινήματος μετά τις συγκρούσεις με την αστυνομία στις 15 Ιουνίου, μια αλλαγή που οδήγησε σε μεγάλες μάχες στις 28 και 29 Ιούνη. Αυτή η αλλαγή επιβεβαίωσε τον ταξικό χαρακτήρα της παρούσας διαμάχης και το προλεταρικό στοιχείο του κινήματος,και εκδηλώθηκε ξεκάθαρα τη στιγμή του φαινομενικού θανάτου του.

 

Καμία σημαία εκτός από την ελληνική



Η απαγόρευση όλων των πολιτικών σημαιών και συμβόλων από τις συγκεντρώσεις στις πλατείες άφησε μόνο ένα σύμβολο απείραχτο: την εθνική σημαία της Ελλάδας, το σύμβολο ενός ταξικού συμβιβασμού. Σε τελευταία ανάλυση, η δημοκρατία ήταν πάντα εθνική δημοκρατία. Οι ελληνικές σημαίες συναντώνταν περισσότερο στην «πάνω πλατεία», όπου (ακρο)δεξιές ομάδες ήταν επίσης παρούσες. Αλλά ήταν ακριβώς η παρουσία τους που μαρτυρούσε τον πατριωτισμό που είχε διεισδύσει στο κίνημα των «αγανακτισμένων». Ο πατριωτισμός ήταν το έδαφος πάνω στο οποίο τα αριστερά και δεξιά άκρα (που εδαφικά χωρίζονταν σε «κάτω» και «πάνω πλατεία» αντίστοιχα) συναντιόντουσαν. Ο (ακρο)δεξιός εθνικισμός βρήκε το άλλο του μισό στο σταλινικό, αντιιμπεριαλιστικό πατριωτισμό της αριστεράς και της άκρας αριστεράς.Όπως το έθεσε ένας αριστερός ακαδημαϊκός (Παναγιώτης Σωτήρης):

Ακόμα και η μαζική χρήση των ελληνικών σημαιών στα συλλαλητήρια, μια πρακτική που κάποια κομμάτια της Αριστεράς παρεξηγούν ως εθνικισμό,είναι μια έκφραση της ανάγκης για λαϊκή κυριαρχία,κοινωνική συνοχή και συλλογική κοινωνική αξιοπρέπεια.”



Ακόμα και διαδηλωτές προερχόμενοι από το αναρχικό/αντιεξουσιαστικό περιβάλλον δεν μπορούσαν παρά να ανεχθούν αυτό το διάχυτο πατριωτισμό,τουλάχιστον μέχρι τις 15 Ιουνίου:



“Κατά τη γνώμη μου δεν είναι ναζί με την κλασική έννοια,είναι απλά παλιομοδίτες ακροδεξιοί με ένα θράσος που δε συνάδει με το μικρό τους αριθμό. Ως τέτοιοι,οποιαδήποτε στοχοποίησή τους,όπως πρότεινε κάποιος ομιλητής,σωστά θεωρείται άσκοπη. Θα ήταν τραγικό αν η πλευρά μας ξεκινούσε μια τακτική εκφοβισμού και αποκλεισμού.Α υτοί οι άνθρωποι ήταν ανίκανοι να διαμορφώσουν γεγονότα, είναι απλά ανύπαρκτοι και είτε θα ενσωματωθούν αναπόφευκτα στις πραγματικές διαδικασίες του κινήματος (συνελεύσεις κλπ) ή θα φύγουν από μόνοι τους.”



Τις πρώτες μέρες των γεγονότων,υπήρχαν κάποιες επιθέσεις εναντίον μεταναστών και κάποια περιστατικά εκφοβισμού από φασίστες/(ακρο)δεξιούς. Όμως,υπήρχαν επίσης και αντιεθνικιστικές, αντιρατσιστικές τάσεις,οι οποίες πολλαπλασιάστηκαν μετά τις 15 Ιούνη, κάτι που απέτρεψε τη συνέχιση τέτοιων περιστατικών και καλωσόρισε τους λίγους μετανάστες που βρέθηκαν στα γεγονότα. Αυτή η αντιφατική συνύπαρξη έδωσε τη θέση της σε βίαιες αντιπαραθέσεις στα τέλη του Ιούνη,ειδικά κατά τη διάρκεια της διήμερης γενικής απεργίας.

Μια προσπάθεια να ερμηνέυσουμε τον πατριωτικό χαρακτήρα του κινήματος στην Ελλάδα πρέπει να λάβει υπ ́όψιν: α)τη κοινωνική δομή (διογκωμένο μικροαστικό στρώμα) και την ιστορία της ταξικής πάλης στην Ελλάδα (εθνικό απελευθερωτικό κίνημα στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο,εμφύλιο πόλεμο,επτάχρονη δικτατορία την οποία η αριστερά θεώρησε επιβεβλημένη από τους Αμερικάνους), που γέννησε και διετήρησε σημαντικά αντιιμπεριαλιστικά αντανακλαστικά στην ελληνική κοινωνία β)η αντίληψη ότι τα μέτρα λιτότητας επιβάλλονται από ξένες δυνάμεις/συμφέροντα,μια οπτική που μπερδέυει την κυριαρχία ενός μεγάλου οικονομικά, και από τη φύση του διεθνούς,κεφαλαίου, με μια κυριαρχία ξένων,δυνατότερων κρατών και των συμφερόντων τους πάνω στο «δικό μας» κυρίαρχο έθνος και τους πολίτες του.Αυτό εγείρει φαντασίες ότι η διάσπαση του ελληνικού κράτους με την ευρωζώνη μπορεί να επιτρέψει μια αυτοσυντηρούμενη ανάπτυξη που θα συμβαδίζει με τα συμφέροντα και τις ανάγκες του ελληνικού λαού γ)τη θέση του ελληνικού κράτους στην παγκόσμια ιεραρχία των καπιταλιστικών εθνικών σχηματισμών (είδαμε την παρουσία εθνικών σημαιών και στην Αίγυπτο και στην Ελλάδα -αν και στην Ελλάδα όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό όσο στην Αίγυπτο– αλλά όχι στην Ισπανία), κάτι που σχετίζεται με το παραπάνω δ)την κρίση μετανάστευσης στην Ελλάδα που συμβαίνει σε ένα πλαίσιο όπου ένας ήδη υπεράφθονος πλεονάζων πληθυσμός αυξάνεται ακόμα περισσότερο, κάτι που αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας ευρωπαϊκής και τελικά παγκόσμιας κρίσης μετανάστευσης:



Την ίδια στιγμή,υπάρχει μια ανεξέλεγκτη μεταναστευτική κρίση. Δεκάδες χιλιάδες Αφγανοί, Ιρακινοί, Πακιστανοί, Βεγγαλέζοι, Σομαλοί και Βορειοαφρικανοί είναι συγκεντρωμένοι σε ετοιμόρροπα κτήρια.Τα κτήρια αυτά ανήκουν στους λεγόμενους slumlords (ιδιοκτήτες παραγκών), κυρίως Έλληνες που δουλεύουν και σα διακινητές. Γύρω από την πλατεία Ομονοίας, μετανάστες ψάχνουν στα σκουπίδια για μπουκάλια,καλώδια,ρούχα,οτιδήποτε πωλείται. Ο φιλανθρωπικός οργανισμός Γιατροί του Κόσμου έχει διακηρύξει ανθρωπιστική ανάγκη. Στον προθάλαμο της μικρής κλινικής του νέοι άνθρωποι περιμένουν με τις ώρες [...]. Όπως και το χρέος,έτσι και η μεταναστευτική κρίση έχει μια ευρωπαϊκή διάσταση. Η Ελλάδα είναι το κύριο σημείο εισόδου για τους ανθρώπους που προσπαθούν να μπουν στην Ε.Ε. από τη Μέση Ανατολή, τη Νότια Ασία και την Αφρική. Εκατόν πενήντα χιλιάδες μπήκαν στη χώρα χωρίς χαρτιά μόνο το 2010.Οι περισσότεροι διέσχισαν τα τούρκικα σύνορα, όπου η κυβέρνηση σχεδιάζει να χτίσει ένα τοίχο 12 χιλιομέτρων. Εκατοντάδες βρίσκονται εκεί υπό κράτηση σε συνθήκες που δεν αρμόζουν ούτε στα ζώα.Λ ίγοι θέλουν να μείνουν στην Ελλάδα,αλλά κάτω από την πίεση της Ε.Ε. η κυβέρνηση αύξησε τους ελέγχους στα σημεία εξόδου,μετατρέποντας τη χώρα σε μια τεράστια παγίδα για να κρατήσει τους μετανάστες μακριά από το Λονδίνο, το Παρίσι και το Βερολίνο.Σύμφωνα με τη Συνθήκη Δουβλίνο ΙΙ του 2008,οι πρόσφυγες πρέπει να κάνουν αίτηση για άσυλο στην πρώτη χώρα της Ε.Ε. που θα φτάσουν.Η Ελλάδα έχει 54.000 αιτήσεις σε εκκρεμότητα και ποσοστό αποδοχής στο 0.3% (iv)”



Πρέπει να τονιστεί ότι αυτή η μεταναστευτική κρίση συμβαίνει στο κέντρο της Αθήνας, όπου ολόκληρες γειτονιές έχουν μετατραπεί σε γκέτο/άβατα,ενώ κυριαρχεί η ανεργία, η μικροεγκληματικότητα, τα ναρκωτικά και η πορνεία.Αυτό με τη σειρά του έχει οδηγήσει στον πολλαπλασιασμό των ακροδεξιών/φασιστικών ομάδων στην περιοχή, πολλές από τις οποίες οργανώνουν καθημερινές επιθέσεις εναντίον μεταναστών,σε πολλές περιπτώσεις μαζί με την αστυνομία,και αντανακλούν τις ανησυχίες των Ελλήνων μικροαστών του κέντρου της Αθήνας, που βλέπουν τους εαυτούς τους να εξαφανίζονται στην δυσπραγία,και την απαξίωση των περιοχών τους εξ αιτίας ενός αυξανόμενου λούμπεν προλεταριάτου και της σχετικής εγκληματικότητας.



Με τη μαζική παράτυπη μετανάστευση και την εξαθλίωση έρχεται η εγκληματικότητα,τ όσο η μικρή όσο και η οργανωμένη,που τη διαχειρίζονται Έλληνες και ξένοι. Η Αθήνα θεωρούνταν κάποτε η ασφαλέστερη πρωτεύουσα της Ευρώπης.Πέρυσι συνέβησαν 145 ένοπλες ληστείες μέσα σε μια εβδομάδα.Η πόλη έχει γίνει η «μέκκα» των παράνομων όπλων: μπορείς να πάρεις μια «μεταχειρισμένη» Μπερέτα για περίπου 800 ευρώ ή ένα Μάγκνουμ .357 μόνο για 500. Η ρατσιστική βία είναι στο απώγειο, όπως και οι δολοφονίες και τα ξεκαθαρίσματα λογαριασμών. Πέντε ακρωτηριασμένα σώματα σκούρου δέρματος βρέθηκαν μετά τα Χριστούγεννα σε ένα κάδο απορριμάτων. Ακόμα και στη μέση της μέρας,δρόμοι που παλαιότερα ευημερούσαν είναι γεμάτοι με γυναίκες με κοντά σορτσάκια και ψηλά τακούνια. Οι νταβατζήδες τους μένουν στη σκιά. Η ηρωίνη είναι φθηνότερη εδώ από ότι οπουδήποτε αλλού στην Ευρώπη. Μιας και η αστυνομία έχει παραιτηθεί από το να επιβλέπει συγκεκριμένα σημεία της πόλης,το έργο της «επιβολής της τάξης» έχουν αναλάβει άτυποι «φύλακες» που σχετίζονται με το νεοφασιστικο κόμμα Χρυσή Αυγή,που πέρυσι κέρδισε την πρώτη του θέση στο δημοτικό συμβούλιο. Η Χρυσή Αυγή περιπολεί σε μεγάλο μέρος της Αθήνας,με την εμφανή ή σιωπηρή στήριξη πολλών Ελλήνων κατοίκων και συχνά και της αστυνομίας,διοργανώνοντας πογκρόμ εναντίον των μεταναστών και οδομαχίες ενάντια σε ομάδες αναρχικών που τους εναντιώνονται. Στις 19 Μαΐου πάνω από 200 άνθρωποι διέσχισαν αφηνιασμένοι το κέντρο,σπάζοντας μαγαζιά και χτυπώντας όποιον σκουροχρωμο ανδρα έβλεπαν,ενώ η αστυνομία απλά κοιτούσε. Ένας νέος υποστηρικτής τους μου περιέγραψε τις δραστηριότητες της ομάδας,σηκώνοντας με περηφάνεια τη μπλούζα του για να δείξει μια ουλή στην πλάτη του,που προκλήθηκε,όπως είπε,από έναν Αφγανό με μαχαίρι.«Πάμε στα υπόγεια που έχουν παράνομα τζαμιά για να ελέγξουμε τα χαρτιά τους, να τους διώξουμε. Θα μπορούσαν να είναι της Αλ Κάιντα, να είναι οτιδήποτε. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι μουσουλμάνοι.Έρχονται επίτηδες για να υπονομεύσουν τη χώρα. Υπάρχει σχέδιο, ένας κρυφός μηχανισμός χρηματοδότησης, και δεν υπάρχει κράτος για να μας προστατέψει. Η αστυνομία είναι με το μέρος των μεταναστών. Έπρεπε να ελευθερώσουμε την πλατεία Αττικής με τις γροθιές μας. Οι μετανάστες έπλεναν τα ρούχα τους και τα παιδιά τους στο συντριβάνι. Κοιμόντουσαν και προσεύχονταν στην πλατεία. Με προσβάλλει να τους βλέπω να προσεύχονται στην πλατεία.».Αυτή την άνοιξη ένας 21χρονος Βεγγαλέζος μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου ως «εκδίκηση» για το φόνο ενός Έλληνα που θα γινόταν πατέρας και μαχαιρώθηκε στο δρόμο για να του πάρουν την κάμερα του.Δύο Αφγανοί κατηγορούνται για τη δολοφονία του Έλληνα. Κανείς δεν έχει συλληφθεί για τη δολοφονία του Βεγγαλέζου. (v)”

Οι γενικές απεργίες

Οι 3 μέρες των γενικών απεργιών, έθεσαν το κίνημα των αγανακτισμένων στο επίπεδο μια κεντρικής σύγκρουσης της εργατικής τάξης με το κράτος, κι έθεσε τον ρόλο του ως μια ακατάλληλη αλλά ανεκτή διαμαρτυρία πολιτών υπό αμφισβήτηση. Απ'την μια πλευρά,οι καταλήψεις πλατειών (ειδικά του Συντάγματος) εδαφοποίησαν αυτή την σύγκρουση, παρέχοντας της έναν πραγματικό χώρο να υπερασπιστεί,αλλά απ'την άλλη πλευρά αυτό απαγόρεψε την διάχυση των ταραχών σ'όλο το κέντρο της Αθήνας.

Στις 15 Ιούνη, η διαδήλωση στην Αθήνα ήταν τεράστια (πιθανώς περισσότερο από 200.000 άτομα). Υπήρχε παρουσία της πιο μικροαστικής “πάνω πλατείας” Συντάγματος και μαζί της δεξιές εθνικιστικές τάσεις. Οι συγκρούσεις με την αστυνομία διέρκισαν για μερικές ώρες και στηρίχτηκαν από μεγάλη μερίδα διαδηλωτών,ένα τμήμα των οποίων πρακτικά συμμετείχε.Ο αριθμός των διαδηλωτών ήταν τόσο μεγάλος που η αστυνομία είχε κάποιες δυσκολίες να χειριστεί την κατάσταση, παρ'όλο που πολύ λίγα άτομα ήταν κατάλληλα εξοπλισμένα για μάχη. Πολλοί συμμετέχοντες περιέγραψαν ένα εντυπωσιακό αίσθημα αλληλεγγύης μεταξύ των διαδηλωτών. Τα κυρίαρχα συνθήματα μέχρι τότε,όπως “κλέφτες” ή “όλοι οι πολιτικοί να φύγετε”, αντικαταστάθηκαν από περισσότερο αντιαστυνομικά και αντικρατικά συνθήματα. Η 15η Ιούνη ήταν η πρώτη φορά που προέκυψε μια ρήξη με την ειρηνιστική, μη-βίαιη ρητορεία του κινήματος των αγανακτισμένων. Η βαριά καταστολή από το κράτος απογοήτευσε πολλούς αγανακτισμένους. Από τότε,τα ειρηνιστικά καλέσματα της αριστερής γραφειοκρατίας άρχισαν να ακούγονται όλο και περισσότερο αλλόκοτα, παρ'όλο που η ρητορεία περί “κουκουλοφόρων πρακτόρων προβοκάτορων” από την αριστερά και τα media κράτησε ως το τέλος. Επιπροσθέτως,η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για κυβέρνηση συνεργασίας η οποία θα περιλάμβανε όλα τα μεγάλα κοινοβουλευτικά κόμματα, κι ο ανασχηματισμός του υπουργικού διοικητικού συμβουλίου ξεκαθάρισε ότι τους έλειπε η πολυτέλεια να διαπραγματευτούν οποιοδήποτε απ'τα νέα μέτρα λιτότητας.

Στις 28 Ιούνη, την πρώτη μέρα της 48ωρης γενικής απεργίας και την μέρα που η διαδικασία ψήφισης για το Μεσοπρόθεσμο Οικονομικό Πρόγραμμα ξεκίνησε στο κοινοβούλιο, οι διαδηλωτές ήταν μακράν λιγότεροι (20.000 - 30.000) και εμφανίζουν μια πολύ στενότερη κοινωνική σύνθεση, με συμμετοχή κυρίως των περισσότερο μιλιταντιστικών προλεταριακών τμημάτων. Ήδη τις προηγούμενες μέρες,οι συγκεντρώσεις στην πλατεία Συντάγματος ήταν πολύ μικρότερες και λιγότερο έντονες από πριν κι όλοι ένιωθαν ότι η 48ωρη γενική απεργία θα ήταν η βιαιότατη τελευταία πράξη του κινήματος. Είναι ενδεικτικό της μετατόπισης των δυναμικών του κινήματος ότι οι συγκρούσεις στις 28 Ιούνη άρχισαν αφού ένα ισχυρό μπλοκ 1.000 ατόμων επιτέθηκε σε μια ομάδα 20 - 30 φασιστών, οι οποίοι χτυπήθηκαν βαριά και σώθηκε μόνο με την επέμβαση της αστυνομίας.Στις 29 Ιούνη,οι διαδηλωτές ήταν 40.000 – 50.000. Αρχικά,υπήρξαν κάποιες ανεπιτυχείς προσπάθειες διαδηλωτών να εμποδίσουν την είσοδο των βουλευτών στο κοινοβούλιο. Αργότερα,αφού τα μπλοκ των διαδηλωτών δέχτηκαν επίθεση από την αστυνομία, διάφορες μικρές ομάδες διαδηλωτών βρέθηκαν μπλεγμένες σε συγκρούσεις σε διαφορετικά σημεία της περιοχής γύρω απ'το κοινοβούλιο και το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Και τις 2 μέρες,πολύς κόσμος συμμετείχε στις συγκρούσεις,όχι μόνο αναρχικοί, και ακόμα περισσότεροι ήταν πρόθυμοι να τους στηρίξουν με την παρουσία τους. Οι τακτική της αστυνομίας αυτή την φορά ήταν ξεκάθαρα να καθαρίσουν την πλατεία και να σταματήσουν την κατάληψή της, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα μεγάλες ποσότητες δακρυγόνου αερίου και πολλούς τραυματισμένους διαδηλωτές στο νοσοκομείο.

Ένα ενδιαφέρον πράγμα που πρέπει να σημειωθεί είναι πως και τις 3 μέρες των γενικών απεργιών υπήρξαν πολύ λίγες επιθέσεις κατά της ιδιοκτησίας,ο στόχος ήταν κυρίως η αστυνομία. Υπήρξαν κάποια περισταστικά όπου διαδηλωτές που προσπαθούσαν να επιτεθούν σε πολυτελή ξενοδοχεία και τράπεζες αποδοκιμάστικαν.Επίσης είναι ενδιαφέρον το γεγονός πως χρησιμοποιήθηκαν πολύ λίγες βόμβες μολότωφ, καθώς πολλοί απ'τον αναρχικό/αντιεξουσιαστικό χώρο δεν ήθελαν μια επανάληψη των γεγονότων της 5ης Μάη του 2010,ό ταν 3 άνθρωποι πέθαναν αφού μια τράπεζα πυρπολήθηκε κατά την διάρκεια μιας μεγάλης διαδήλωσης στο κέντρο της Αθήνας. Πέρα από τις 3 μέρες των γενικών απεργίών, υπήρξαν 7ήμερες διακοπτόμενες απεργίες στην κρατική επιχείρηση ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) και στο λιμάνι του Πειραιά, καμία απ'τις οποίες ωστόσο δεν συνδέθηκε με το κίνημα των αγανακτισμένων. Το πεδίο της παραγωγής έμοιαζε πολύ μακρινό.

Την επομένη της 29 Ιούνη, πολύ μικρές διαδηλώσεις και μερικές καταλήψεις ενάντια στην βαριά καταστολή έλαβαν χώρα σε διάφορες πόλεις,ενώ η πλατεία Συντάγματος είχε ήδη επανακαταληφθεί την προηγούμενη νύχτα. Ωστόσο,υπήρχε ένα κυρίαρχο συναίσθημα ήττας κι απογοήτευσης καθώς το μνημόνιο είχε ψηφιστεί και φαινόταν πως λίγα θα μπορούσαν να γίνουν σχετικά μ'αυτό. Αλλά την ίδια ώρα υπήρχε πολύς θυμός ενάντια στην αστυνομία και τους πολιτικούς,διάχυτος σε μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.

Οι αντιφατικές δυναμικές του κινήματος

Παραπάνω περιγράφτηκαν οι επικρατούσες τάσεις του κινήματος,τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της φύσης τους,τα οποία παρήχαν το περιεχόμενο μέσα στο οποίο όλες οι εσωτερικές αντιφάσεις αναπτύχθηκαν με τον καιρό. Πρέπει να διατηρίσουμε μια κατανόηση για τον προσωρινό χαρακτήρα των δυναμικών του κινήματος και των αντιφάσεων του. Είναι σημαντικο να τονίσουμε πάλι ότι η πρώτη γενική απεργία στις 15 Ιούνη ήταν ένα σημείο καμπής που επιτάχυνε το ξεδίπλωμα των αντιφάσεων και τις έντεινε,καθώς ο αριθμός των διαδηλωτών στις πλατείες μειόνονταν. Ακόμα απ'την αρχή,το χάσμα ανάμεσα στην “πάνω” και “κάτω” πλατεία Συντάγματος ήταν έκδηλο. Όπως ειπώθηκε παραπάνω,η “πάνω πλατεία” αποτελούνταν σε σημαντικό βαθμό απο ένα μικροαστικό στοιχείο που έβλεπε τον εαυτό του στον κίνδυνο της εξαφάνισης (το οποίο σημαίνει ότι πετιόταν στην εργατική τάξη) από επιθετικές αυξήσεις φόρων,την αύξηση του πληθωρισμού,και πολιτικές όπως το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων μέσα στο πλαίσιο μιας συνεχιζόμενης ύφεσης που συμπιέζει την αγορά και τις επιχειρηματικές ευκαιρίες. Στην “κάτω πλατεία” υπήρχε μια σημαντική παρουσία φοιτητών,εργαζόμενων και άνεργων που πραγματικά αντιμετωπίζουν περικοπές του προϋπολογισμού και ιδιωτικοποίηση/εμπορευματοποίηση της δημόσιας περιουσίας σαν μια περαιτέρω συμπίεση του εισοδήματός τους (άμεσου ή έμμεσου) και διάλυση των ευκαιριών απασχόλησης στον δημόσιο τομέα. Πρακτικά,το κομμάτι των διαδηλωτών της “κάτω πλατείας” είχε εμπλακεί στις συνελεύσεις, ενώ η πλειοψηφία της “πάνω πλατείας” έφευγε κατά τις 9μμ, που άρχιζε η συνέλευση.

Τα συγκρουόμενα ταξικά συμφέροντα ανάμεσα στους διαδηλωτές είχαν λειανθεί απ'το γεγονός ότι το “μνημόνιο” σημαίνει μια άμεση αλλοίωση στις συνθήκες διαβίωσης για όλους. Ως εκ τούτου,για λίγο, όλοι συνυπήρχαν κάτω απ'την ομπρέλα της δημοκρατίας/πατριωτισμού. Στο επίπεδο των πολιτικών ταυτοτήτων, αυτή η ομπρέλα παρήγαγε την παράξενη εικόνα αναρχικών και ακροδεξιών από κοινού να πετάνε πέτρες στην αστυνομία στις 15 Ιούνη.

Ωστόσο,η εισβολή της προλεταριακής βίας στις 15 Ιούνη, κι η επακόλουθη αστυνομική καταστολή, έφερε τον ταξικό χαρακτήρα της σύγκρουσης στο προσκήνιο. Αυτό οδήγησε σε σταδιακό συρίκνωμα του κινήματος και των μικροαστικών του στοιχείων. Η επικρατούσα διάθεση προς την βία σταδιακά άλλαξε, κι αυτό εκδηλώθηκε στον πολλαπλασιασμό των φωνών κατά των ειρηνιστικών καλεσμάτων της αριστερής γραφειοκρατίας μετά τις 15 Ιούνη, και στις εκτεταμένες συγκρούσεις κατά την 48ωρη γενική απεργία. Μέσα στην “κάτω πλατεία” Συντάγματος,ομάδες όπως η Ομάδα Εργαζόμενων κι Ανέργων και άλλες τάσεις,θα αμφισβητούν τώρα όλο και περισσότερο την κυριαρχία των νέων γραφειοκρατών. Η ανοχή στους (άκρο)δεξιούς και φασίστες έδωσε την θέση της σε λεκτικές και φυσικές επιθέσεις,μια ισχυρή διαδήλωση 200 ατόμων στις 27 Ιούνη φωνάζοντας αντιφασιστικά συνθήματα, και τον ξυλοδαρμό φασιστικών ομάδων στην διαδήλωση στις 28 Ιούνη. Μετά τις 29 Ιούνη, το γενικό αίσθημα ήταν πως όλοι έπρεπε να διαλέξουν πλευρά: “μ'εμάς ή με την αστυνομία;”. Ακόμα κι η ανώτατη διοίκηση ενώσεων δημοσίων υπαλλήλων (ΑΔΕΔΥ) κάλεσε σε διαδήλωση “ενάντια στην καταστολή του εργατικού κινήματος” στις 30 Ιούνη.

Τι ήταν όλα αυτά;

Το κίνημα των αγανακτισμένων στην Ελλάδα ήταν ένα μαζικό,πολυπληθές,διαταξικό κίνημα, και -παρ' όλο που η χρονική εξέλιξη των εσωτερικών αντιφατικών δυναμικών δεν πρέπει να ξεχαστεί- αυτό όρισε την ίδια του την φύση, αντίθετα με τις ταραχές του Δεκέμβρη του 2008 που ήταν ένα μειοψηφικό κίνημα που είχε ενσωματώσει παιδιά λυκείου, νέους επισφαλείς εργαζόμενους και μετανάστες -δηλαδή, αυτούς που δεν έχουν κανένα μέλλον κατεξοχήν- στην πρώτη γραμμή. Οι μεγάλοι αριθμοί των διαδηλωτών αντανακλούσαν μια βαθιά κοινωνική κρίση που επιρεάζει ευρεία στρώματα του πληθυσμού, προλετάριους και μη. Ο μαζικός,διαταξικός χαρακτήρας του κινήματος είχε ως αποτέλεσμα στην αντιφατική και συγκρουσιακή ποικιλομορφία του πλήθους.

Η δημοκρατική ρητορεία του κινήματος ήταν μια διαταξική απάντηση σε μια μείζονα πολιτική κρίση, ενάντια σ'ένα κράτος που μετατρέπεται σε απολυταρχικό. Αυτή η δημοκρατική ρητορεία πολύ στενά συνδεδεμένη με την διείσδυση του μεσαίου στρώματος (κυρίως την νέα γενιά, το επίδοξο μεσαίο στρώμα) και τους μικροαστούς στην ταξική πάλη,α λλά μπορεί μόνο να είναι παροδικό λόγω της δριμύτητας της κρίσης. Αυτή ήταν κι η περίπτωση, που διαμορφώθηκε προφανώς από διαφορετικές ιδιαιτερότητες,στην Ισπανία και τον Αραβικό κόσμο. Αυτή η δημοκρατική ρητορεία δεν είναι,ωστόσο, ο ριζοσπαστικός δημοκρατισμός των '90s και των αρχών των 2000s, ο ριζοσπαστικός δημοκρατισμός του κινήματος αντιπαγκοσμιοποήσης. Η διαφορά είναι πως κανένα όραμα μιας εναλλακτικής κοινωνίας, ενός καπιταλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο, δεν υπάρχει πια. Αυτό κάνει αυτή την δημοκρατική ρητορεία μια απλή μορφή της οποίας λείπει το περιεχόμενο ενός εναλλακτικού τρόπου διαβίωσης και αναπαραγωγής του καθενός. Αυτό εκδηλώνεται με την έλλειψη οποιασδήποτε αμφισβήτησης των καθιερωμένων κοινωνικών ρόλων, στην έλλειψη μισθολογικών απαιτήσεων, στην πολύ εύκολη καταδίκη του οικονομικού κεφαλαίου,στο γεγονός πως “το lifestyle των πλατειών” δεν μπορεί να είναι ελκυστικό έξω από αυτές. Ο ριζοσπαστικός δημοκρατισμός είναι πραγματικά νεκρός για τα καλά.

Το κίνημα των αγανακτισμένων ήταν η πάλη των προλετάριων και του ταχέως προλεταριοποιημένου μεσαίου και μικροαστικού στρώματος που μπλοκαρίστηκε η αναπαραγωγή του, που γίνονται φτωχοί, μια μάχη που διεξάγεται στο επίπεδο της πολιτικής -που είναι- έξω από την παραγωγή. Αντιμέτωποι με τη γενίκευση της απουσίας του μέλλοντος στην εξέλιξη της σημερινής κρίσης και την εντατικοποίηση της δυναμικής της αναδιάρθρωσης,οι διαδηλωτές δεν μπορούν πρακτικά να φανταστούν κάποια διέξοδο, καποιον απτό τρόπο με τον οποίο οι ζωές τους μπορούν να είναι διαφορετικές,οπότε βάζουν μπροστά μια απλή μορφή,πραγματική δημοκρατία,η οποία όσο και αν μπορεί να εκπροσωπεί όλες τις προσδοκίες τους για μια καλύτερη ζωή, παραμένει κενή φόρμα. Από αυτή την άποψη, αυτό το κίνημα ίσως εμφανίζεται ως η άλλη όψη του νομίσματος των ταραχών του Δεκέμβρη του 2008.

Η ψήφιση της νέας διάσωσης και των νέων μέτρων λιτότητας προσέφερε στο κίνημα έναν συγκεκριμένο στόχο, ένα αίτημα, κάτι για ν'αγωνιστεί. Αυτός ο στόχος συγκεκριμενοποιήθηκε στην σχέση ανάμεσα στους αγανακτισμένους και τις γενικές απεργίες, με την μετέπειτα τοποθέτηση του κινήματος στο επίπεδο της κοινωνικής σύγκρουσης ανάμεσα στην εργατική τάξη και το κράτος. Αυτό προκάλεσε μια μετατόπιση στις εσωτερικές δυναμικές του κινήματος και την ίδια ώρα έθεσε μια ημερομηνία λήξης γι'αυτο,ορίζοντας τι οι διαδηλωτές μπορούσαν να περιμένουν σαν νίκη ή ήττα. Τελικά,το κίνημα ηττήθηκε. Και παρ'όλο που κάποιες συγκεντρώσεις και μικρής κλίμακας δράσεις συνέχισαν, με την συμμετοχή τώρα ως επί το πλείστον των μιλιταντιστών, φαίνεται ότι όλοι περιμένουν για τις καλοκαιρινές διακοπές για να επικυρώσουν το τέλος του.

Αυτό που έγινε εμφανές από την διαμάχη για τα νέα μέτρα λιτότητας είναι ότι η αστική τάξη δεν έχει χώρο για ελιγμούς και διάθεση για διαπραγματεύσεις. Όπως ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Θεόδωρος Πάγκαλος το έθεσε στις 27 Ιούνη,”χωρίς [τα μέτρα λιτότητας] η χώρα θα χρεωκοπήσει στα μέσα Ιούλη κι αν αυτό συμβεί,είναι πιθανόν να δούμε τανκς στους δρόμους της Αθήνας για να προστατεύσουν τις τράπεζες”. Αυτό που έμεινε για την διαχείριση του πληθυσμού είναι η αστυνομία, όπως αποδείχτηκε περίτρανα στις 29 Ιούνη,ή ακόμα κι ο στρατός. Τι έγινε επίσης εμφανές με το κίνημα των αγανακτισμένων είναι πως η στροφή της δημοκρατίας προς μια απολυταρχική επισημοποίηση της κατασταλτικής διαχείρισης του πληθυσμού θα τείνει να έχει έναν “εθνικοσοσιαλιστικό” τονο. Ωστόσο,είναι εξαιρετικά αμφίβολο πως θα δούμε ένα “εθνικοσοσιαλιστικό” ελληνικό κρατικό καπιταλισμό,καθώς η σημερινή κατάσταση της συσώρευσης στην κρίση της δεν προβάλλει λόγο για κατι τετοιο, επειδή η εθνικιστική υλική ενσωμάτωση ενός τμήματος της εργατικής τάξης είναι έξω από το θέμα, καθώς την ίδια ώρα δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως αυτόνομο ελληνικό κεφάλαιο πουθενά. Η όποια πρόβλεψη είναι πολύ διακινδυνευμένη αυτή την στιγμή. Υποθέτουμε πως όλα θα καθοριστούν από την ανάπτυξη της παγκόσμιας κρίσης (προβλεπόμενες νομισματικές κρίσεις) και στην επερχόμενη εξέλιξη της ταξικής πάλης.Ο επόμενος στόχος της κυβέρνησης είναι ένας νέος νόμος για την ανώτατη εκπαίδευση ο οποίος θα στοχεύει να “εκσυγχρονίσει” ριζικά το πανεπιστημιακό σύστημα της χώρας, ενώ μια συζήτηση σχετικά με την ανεπάρκεια των πρόσφατα ψηφισθέντων μέτρων λιτότητας και την πρακτική πιθανότητα της αθέτησης ή αναδιάρθρωσης του χρέους λαμβάνει ήδη τόπο στον ημερίσιο τύπο.\



i)Patrick O’Connor, World Socialist Website, 31 May 2011.

ii)Minutes from the Open Assembly of Syntagma Square, 25 May 2011 http://www.occupiedlondon.org.

iii)Resolution by the Popular Assembly of Syntagma square, 28 May 2011.

iv)Maria Margaronis, ‘Greece in debt, eurozone in crisis’, The Nation, 28 June 2011.

v) Maria Margaronis, ‘Greece in debt, eurozone in crisis’.



Rocamadur, Ιούλης 2011

http://www.blaumachen.gr/2011/11/the-%E2%80%98indignados%E2%80%99-movement-in-greece/

Για την μετάφραση κι αναπαραγωγή, Άγγελος και Χαχ, Ιούνης 2012

ενότητες

τελευταίες μεταφράσεις

προς μετάφραση

Τα κείμενα με το προς μετάφραση είναι σε διαδικασία μετάφρασης