Κάλεσμα

Προβολή κειμένου

Η Άνοιξη αντιμετωπίζει το Χειμώνα

Η Άνοιξη αντιμετωπίζει το Χειμώνα

New Left Review 72 Νοέμβριος – Δεκέμβριος 2011

Editorial

Στις μεγάλες αναταραχές, οι αναλογίες πετάνε όπως οι οβίδες. Οι ηλεκτρισμένες διαμαρτυρίες του 2011 – η συνεχιζόμενη Αραβική Άνοιξη, τα «καυτά» Ιβηρικά και Ελληνικά καλοκαίρια, το φθινόπωρο των «occupied» στις Ηνωμένες Πολιτείες – αναπόφευκτα έχουν συγκριθεί με anni mirabiles (χρόνια των θαυμάτων, σημαντικά έτη) του 1848, 1905,1968 και 1989. Σίγουρα ορισμένα βασικά πράγματα ακόμα ισχύουν και κλασσικά σχέδια επαναλαμβάνονται. Τύραννοι τρέμουν, αλυσίδες σπάνε και παλάτια μαίνονται. Οι δρόμοι γίνονται μαγικά εργαστήρια όπου πολίτες και σύντροφοι δημιουργούνται και ριζοσπαστικές ιδέες αποκτούν ξαφνικά τελλουρική (συνδεδεμένη με τη γη) δύναμη. Η Iskra γίνεται facebook. Αλλά αυτό ο νέος κομήτης διαμαρτυρίας θα επιμείνει στον χειμωνιάτικο ουρανό ή είναι απλώς μία σύντομή, εκθαμβωτική βροχή μετεωριτών; Όπως οι μοίρες των προηγούμενων journées révolutionnaires μας προειδοποιούν, η άνοιξη είναι η συντομότερη εποχή, ειδικά όταν οι communards μάχονται στο όνομα ενός «διαφορετικού κόσμου» για τον οποίο δεν έχουν πραγματικά προσχέδιο ή έστω εξιδανικευμένη εικόνα.

Αλλά ίσως αυτό έρθει αργότερα. Προς στιγμή, η επιβίωση των νέων κοινωνικών κινημάτων – οι καταληψίες στις ΗΠΑ, οι indignados, τα μικρά ευρωπαϊκά αντικαπιταλιστικά κόμματα και η Αραβική νέα αριστερά – απαιτεί αυτά να ριζώσουν βαθύτερα στη μαζική αντίσταση ενάντια στην παγκόσμια οικονομική καταστροφή, η οποία με τη σειρά της προϋποθέτει – ας είμαστε ειλικρινείς -  πως η σημερινή διάθεση για «οριζοντιότητα» μπορεί τελικά να περιλαμβάνει αρκετά πειθαρχημένη «καθετότητα» για να συζητήσουν και να δραστηριοποιήσουν οργάνωση στρατηγικών. Αυτός είναι ένας τρομακτικά μακρύς δρόμος μόνο για να φτάσεις στα αρχικά σημεία των προηγούμενων προσπαθειών να οικοδομηθεί ένας νέος κόσμος. Αλλά μία νέα γενιά έχει τουλάχιστον θαρραλέα ξεκινήσει το ταξίδι.

Μία βαθύνουσα οικονομική κρίση, που αγκαλιάζει περισσότερο τώρα κόσμο, θα επιταχύνει απαραίτητα μία παγκόσμια ανανέωση της Αριστεράς; Τα βασικά σημεία που ακολουθούν είναι οι εικασίες μου. Σχεδιασμένες να υποκινήσουν συζήτηση, είναι απλά σκέψεις που λέω δυνατά για ορισμένες από τις ιστορικές ιδιαιτερότητες των γεγονότων του 2011 και των αποτελεσμάτων που θα μπορούσαν να διαμορφωθούν στα επόμενα λίγα χρόνια. Η βασικότερη παραδοχή είναι ότι η Πράξη Δύο του δράματος θα συνεπάγεται περισσότερο σκηνές χειμώνα, που θα παίζονται με φόντο την κατάρρευση της εξαγωγικής ανάπτυξης των χωρών BRIC (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα) όπως επίσης μία συνεχόμενη στασιμότητα στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

 

1. ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΙ ΕΦΙΑΛΤΕΣ

Πρώτα πρέπει να αποτίσουμε φόρο τιμής στο φόβο και στο πανικό των υψηλών κλιμακίων του καπιταλισμού. Ότι  ήταν αδιανόητο μόλις πριν ένα χρόνο, ακόμα και για τους περισσότερους Μαρξιστές, είναι τώρα ένα φάντασμα που πλανιέται στις σελίδες γνώμης του επιχειρηματικού τύπου: η επικείμενη καταστροφή του θεσμικού πλαισίου της παγκοσμιοποίησης και της υπονόμευσης της μετά του 1989 παγκόσμιας τάξης. Υπάρχει μία αυξανόμενη ανησυχία ότι η κρίση της Ευρωζώνης, ακολουθούμενη από μία συγχρονισμένη ύφεση, θα μπορούσε να μας επιστρέψει σε έναν κόσμο του 1930 ημι-αυταρχικών νομισματικών και εμπορικών μπλοκ, τρελαμένων από εθνικιστικές ressentiments (δυσαρέσκειες). Η ηγεμονική ρύθμιση του χρήματος και της ζήτησης, σε αυτό το σενάριο, δεν θα υφίσταντο πια: οι ΗΠΑ, τόσο αδύναμες - η Ευρώπη, τόσο αποδιοργανωμένη - και η Κίνα με πήλινα πόδια, τόσο εξαρτημένη από τις εξαγωγές. Κάθε δύναμη δεύτερης κατηγορίας θα ήθελε τη δική της πολιτική ασφαλείας με εμπλουτισμένο ουράνιο – περιφερειακοί πυρηνικοί πόλεμοι θα υπήρχαν ως δυνατότητα. Παρατραβηγμένο; Ίσως, αλλά αυτή είναι η πεποίθηση για ένα ταξίδι πίσω στο χρόνο στις ανάστατες μέρες του 1990. Τα αναλογικά μυαλά μας απλώς δεν μπορούν να επιλύσουν όλες τις διαφορικές εξισώσεις που γεννιούνται από τον αρχόμενο κατακερματισμό της Ευρωζώνης ή από το κάψιμο της φλάντζας της Κινεζικής αναπτυξιακής μηχανής. Ενώ η έκρηξη της Wall Street το 2008 ήταν λίγο πολύ ακριβώς προβλεπόμενη από διάφορους ειδικούς, αυτό που τώρα καταφθάνει κατά πάνω μας είναι μακράν πέρα της πρόβλεψης κάθε Κασσάνδρας ή, για το συγκεκριμένο, ακόμα και τριών Καρλ Μαρξ.

 

2. ΑΠΟ ΤΗ ΣΑΪΓΚΟΝ ΣΤΗΝ ΚΑΜΠΟΥΛ

Αν η νεοφιλελεύθερη αποκάλυψη πραγματικά πλησιάζει,  η Ουάσινγκτον και η Wall Street θα φαίνονται ως οι επικεφαλείς εξολοθρευτές άγγελοι που έχουν συγχρόνως ανατινάξει και το Βόρειο Ατλαντικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και τη Μέση Ανατολή (όπως επίσης έχουν τορπιλίσει κάθε πιθανότητα να μετριαστεί η κλιματική καταστροφή). Οι εισβολές του Μπους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν μπορεί να ειδωθούν σε μία ιστορική αναδρομή ως πράξεις υβριστικής αλαζονείας: γρήγορες νίκες πάντσερ και ψευδαισθήσεις παντοδυναμίας, ακολουθούμενες από μακρούς πολέμους φθοράς και θηριωδίας που ελλοχεύουν τον κίνδυνο να καταλήξουν σχεδόν τόσο άσχημα για την Ουάσινγκτον όσο και η περιπέτεια της Μόσχας  στον Όξο ποταμό ένα τέταρτο του αιώνα πριν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συναντήσει εμπόδια στο  ένα μέτωπο από τους Ταλιμπάν, υποστηριζόμενοι από το Πακιστάν, και στο άλλο από τους Σιίτες, υποστηριζόμενοι από το Ιράν. Αν και ακόμα ακολουθούνται στενά από το Ισραήλ, και είναι ικανοί να γεμίζουν τους ουρανούς με δολοφονικά αεροπλάνα ή να συντονίζουν μία θανατηφόρα επίθεση του ΝΑΤΟ, η Ουάσινγκτον είναι ανίκανη να αποσπάσει μία εγγύηση της ασυλίας των Αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ, περιορίζοντας των αριθμό των μποτών στο έδαφος σε ένα κράτος υπομόχλιο της Μέσης Ανατολής. Οι δημοκρατικές εξεγέρσεις στην Τυνησία και την Αίγυπτο είδαν τον Ομπάμα και τον Κλίντον να υποχρεώνονται να χειροκροτήσουν ευγενικά την καρατόμηση δύο από τα αγαπημένα τους καθεστώτα. Το προφανής μέρισμα από την αναδίπλωση – μία πιο ορθολογική εξισορρόπηση της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύς και των στόχων συρρίκνωσης φορολογικών εσόδων και παγκόσμιας οικονομικής επιρροής – είναι ακόμα όμηρος των τρελλών σχεδίων που εκκολάπτονται στο Τελ Αβίβ ή μίας θανάσιμης απειλής του απολυταρχισμού της Σαουδικής Αραβίας. Αν και τα τεράστια αποθέματα αργού πετρελαίου του Καναδά και οι σχιστόλιθοι φυσικού αερίου του Αλλεγκένυ μειώνουν την άμεση εξάρτηση από τα πεδία της Μέσης Ανατολής, δεν αποδεσμεύουν την Αμερικανική οικονομία, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι, από τις τιμές ενέργειας της παγκόσμιας αγοράς που καθορίζονται από τις πολιτικές στον Κόλπο.

 

3. Ένα Αραβικό 1848

Η μη τελειωμένη Αραβική πολιτική επανάσταση είναι επική σε έκταση και κοινωνική ενέργεια, μία ιστορική έκπληξη συγκρίσιμη με το 1848 ή το 1989. Αναδιαμορφώνει τις γεωπολιτικές της Βορείου Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, αφήνοντας το Ισραήλ σαν μία απαρχαιωμένη εμπροσθοφυλακή του ψυχρού πολέμου ( και συνεπώς πιο επικίνδυνη και απρόβλεπτη από ποτέ), ενώ επιτρέπει στην Τουρκία, απορριπτέα από την Ε.Ε. (κάτι όχι άσχημο,  όπως αποδεικνύεται), να διεκδικήσει μία κεντρική επιρροή στα εδάφη που ήταν κάποτε Οθωμανικά. Στην Τυνησία και στην Αίγυπτο, οι εξεγέρσεις επίσης βοήθησαν να απολυτρώσουν το αυθεντικό μήνυμα της δημοκρατίας από εξαγνισμένες εκδόσεις που πουλήθηκαν από το ΝΑΤΟ. Προκλητικοί παραλληλισμοί μπορούν να εξαχθούν με τις «ανθισμένες επαναστάσεις», του παρελθόντος και του παρόντος. Όπως και το 1848 και το 1989, η Αραβική Μέγα – Ιντιφάντα είναι μία εξέγερση αλυσιδωτής αντίδρασης ενάντια σε ένα περιφερειακό αυτοκρατορικό σύστημα, με την Αίγυπτο ανάλογη της Γαλλίας στο πρώτο παράδειγμα, ίσως της Ανατολικής Γερμανίας στο δεύτερο. Ο ρόλος της αντεπαναστατικής Ρωσίας σήμερα παίζεται από τη Σαουδική Αραβία τα εμιράτα του Κόλπου. Η Τουρκία υποδύεται τη φιλελεύθερη Αγγλία ως ένα περιφερειακό μοντέλο μετριοπαθούς κοινοβουλευτισμού και οικονομικής επιτυχίας, ενώ οι Παλαιστίνιοι (επεκτείνοντας την αναλογία σε οριακό σημείο) είναι η ρομαντική χαμένη υπόθεση όπως αυτή των Πολωνών΄ οι Σιίτες εξαγριωμένοι περιθωριακοί όπως οι Σλοβάκοι και οι Σέρβοι. ( Οι Financial Times, από την πλευρά τους, πρόσφατα ενθάρρυναν τον Ομπάμα να σκεφτεί όπως ένας «νέος Μέττερνιχ».)

Αξίζει πραγματικά να φυλλομετρήσεις τα ογκώδη γραπτά του Μάρξ και του Ένγκελς για το 1848 (όπως επίσης και τα κατοπινά σχόλια του Τρότσκι) στην αναζήτηση της επίγνωσης της θεμελιώδης μηχανικής των επαναστάσεων. Ένα παράδειγμα είναι η πεποίθηση του Μαρξ, που σκλήρυνε με την πάροδο του χρόνου σε δόγμα, ότι καμία επανάσταση στην Ευρώπη – δημοκρατική η σοσιαλιστική – θα μπορούσε να επιτύχει μέχρι η Ρωσία είτε να ηττούνταν σε ένα μεγάλο πόλεμο είτε να γινόταν επανάσταση στο εσωτερικό της. Αντικαταστήστε  με τη Σαουδική Αραβία και η θέση ακόμα έχει νόημα.

 

4. Το Κόμμα του Λαού

Το Πολιτικό Ισλάμ κερδίζει μία λαϊκή εντολή τόσο σαρωτικά (αν και ίσως όχι περισσότερο μακροχρόνια) όπως δόθηκε και στα γεγονότα του 1989 στους φιλελεύθερους της Ανατολικής Ευρώπης. Δεν θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά. Για περισσότερο  από τον τελευταίο μισό αιώνα το Ισραήλ, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία- οι δύο πρώτες εισβάλλοντας, η τρίτη προσηλυτίζοντας – έχουν πρακτικά καταστρέψει κάθε κοσμική πολιτική στον Αραβικό κόσμο. Πραγματικά, με την αναπόφευκτη κατάρρευση του τελευταίου Μπααθιστή στο καταφύγιό του στη Δαμασκό, τα μεγάλα παν-αραβικά πολιτικά κινήματα του 1950 (Νασσερισμός, Κομμουνισμός, Μπααθισμός, Μουσουλμανική Αδελφότητα) θα έχουν μειωθεί στην Αδελφότητα και Ουαχάμπι αντιπάλους της.

Η Αδελφότητα, ειδικά στη γενέτειρά της στην Αίγυπτο, είναι η απόλυτη γεροντοκόρη των πολιτικών κινημάτων, περιμένοντας περισσότερο από 75 χρόνια για να πάρει την εξουσία παρά την μαζική υποστήριξη κατά μήκος του Νείλου που είχε ήδη εκτιμηθεί σε αρκετά εκατομμύρια στα τέλη της δεκαετίας του 1940.  Η μακρά διάρκεια αυτού του βετεράνου, πολυεθνικού πολιτικού κινήματος σε τουλάχιστον πέντε Αραβικές χώρες είναι επίσης μία από τις βασικές διαφορές μεταξύ της εξέγερσης του 2011 και των Ευρωπαϊκών προηγουμένων. Τόσο το 1848 όσο και το 1989, λαϊκά δημοκρατικά κινήματα κατείχαν μόνο εμβρυϊκή πολιτική οργάνωση. Το 1948, στην πραγματικότητα, δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου μαζικά πολιτικά κόμματα με τη σύγχρονη έννοια εκτός Ηνωμένων Πολιτειών.  Στα 1989-91, από την άλλη πλευρά, το κενό της πολιτικής οργάνωσης και των δημόσιων σχέσεων καλύφθηκε γρήγορα από ένα θρασύδειλο όχλο Γερμανών Συντηρητικών και επιτρόπων της Wall Street, που παραμέρισαν το μεγαλύτερο μέρος της πραγματικής ηγεσίας των κινημάτων βάσης.

Η Αδελφότητα, αντιθέτως, έχει σιωπηρά ξεπροβάλει πάνω από την Αιγυπτιακή σκηνή όπως η Σφίγγα. Οι μαζικές μετωπικές οργανώσεις της, λειτουργώντας στην ημιπαρανομία, έχουν οικοδομήσει εντυπωσιακά στοιχεία ενός εναλλακτικού κράτους συμπεριλαμβανόμενων και ζωτικής σημασίας δικτύων πρόνοιας για τους φτωχούς. Οι μαρτυρικοί της ρόλοι (συμπεριλαμβανόμενου και του «Ισλαμιστή Λένιν» Σαϊντ Κουτμπ, δολοφονημένου από τον Νάσσερ το 1966) είναι τόσο οικείοι στους περισσότερους ευσεβείς Αιγυπτίους όπως η λίστα με τους βασιλιάδες στους Άγγλους ή με τους προέδρους στους Αμερικάνους. Παρόλο την τρομακτική της εικόνα στη Δύση, έχει εξελιχθεί να εναγκαλισθεί με πτυχές του Ισλάμ της ελεύθερης αγοράς που αντιπροσωπεύεται από το κυβερνών κόμμα της Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης στην Τουρκία.

 

5. Η Δέκατη Ογδόη Μπρυμαίρ της Αιγύπτου;

Ωστόσο, όπως το πρώτο στάδιο των Αιγυπτιακών κοινοβουλευτικών εκλογών επέδειξε ζωηρά, η Αδελφότητα δεν μπορεί πια να ισχυρίζεται ότι είναι η αποκλειστική αντιπρόσωπος της λαϊκής ευσέβειας. Ότι το πρόχειρο κόμμα των Σαλαφιστών Αλ Νουρ εκτιμάται ότι θα μπορούσε να κερδίσει ένα 24% των ψήφων (συγκρινόμενο με το 38% της Αδελφότητας) υπογραμμίζει την αναταραχή της Αιγυπτιακής κοινωνίας σε επίπεδο βάσης.  Πραγματικά οι Σαλαφιστές, παρόλο την αρχική απουσία τους από την επανάσταση της 25 Ιανουαρίου, τώρα  μπορεί να συνιστούν την μεγαλύτερη οργάνωση στελεχών στο Σουνιτικό κόσμο. Περπατώντας με τα παλιά παπούτσια της Αδελφότητας και επιδοτούμενη αδρά από το Ριάντ, καλλιεργούν με επαγρύπνηση μία δυσοίωνη σύγκρουση με τους Κόπτες και τους Σουφίτες. Η ισορροπία δύναμης μεταξύ των δύο Ισλαμικών στρατοπέδων πιθανών να αποφασιστεί το επόμενο έτος από την τιμή του ψωμιού και τις πολιτικές του στρατού. Αν η Αδελφότητα είχε έρθει στην εξουσία νωρίτερα την περασμένη δεκαετία, η παγκόσμια ανάπτυξη θα είχε ενδυναμώσει και την ελκυστικότητα και την δυνατότητα του Τουρκικού δρόμου. Αλλά καθώς οι ανεμοδείκτες δείχνουν προς την ύφεση, το παράδειγμα της Άγκυρας (όπως και της Βραζιλίας στην Νότια Αμερική) μπορεί να απογυμνωθεί της οικονομικής επιτυχίας και να πάψει να είναι υπολογίσιμα ελκυστική σε περιφερειακό επίπεδο.

Από την άλλη πλευρά, η δημόσια εικόνα των Σαλαφιτών – αδιάφθοροι, αντί-πολιτικοί και  σεκταριστές – θα μαγνητίζει αυτόματα από την παραπέρα εξαθλίωση και τις αντιλαμβανόμενες απειλές προς το Ισλάμ. Ορισμένα στοιχεία του Αιγυπτιακού στρατού έχουν αναμφίβολα  ήδη αναλύσει την «Πακιστανική επιλογή» της σιωπηρής ή επίσημης συμμαχίας με τους Σαλαφιστές. Διάφορες συνθήκες θα μπορούσαν να ευνοήσουν αυτό το σενάριο: η συνεχιζόμενη αντίσταση των στρατηγών για ουσιαστική μεταβίβαση της εξουσίας’ η ανικανότητα της Αδελφότητας να συναντήσει τις ελάχιστες λαϊκές προσδοκίες για οικονομική ευημερία’ ή η φιλελεύθερη- αριστερή συμμαχία να γίνει ο διαιτητής των κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών (το Ισραήλ, από την πλευρά του, θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την Αιγυπτιακή δημοκρατία με ένα μόνο αεροπορικό χτύπημα. Πως θα απαντούσαν τα Σουνιτικά κόμματα σε μία επίθεση στο Ιράν;)

Στην περίπτωσή μας,  η Αιγυπτιακή αριστερά έχει διαβάσει την δεκάτη ογδόη Μπρυμαίρ από την εποχή του Νάσσερ. Τα ξέρει όλα για δημοψηφίσματα, λούμπεν προλετάριους, Ναπολεόντιους ηγεμόνες και για τα σακιά με τις πατάτες. Τα γκρουπούσκουλα, οι μικρές της ομάδες και τα δίκτυά της, σε συμμαχία με τους εργάτες και τους νέους όλων των κατηγοριών ήταν η βασική δύναμη της επανάστασης της 25ης Ιανουαρίου και της ανακατάληψης της πλατείας Ταχρίρ το Νοέμβριο. Μία κυβέρνηση μουσουλμανικής πλειοψηφίας θα διασφαλίσει το δικαίωμα της νέας αριστεράς και των ανεξάρτητων συνδικάτων να οργανώνονται και να διοργανώνουν εκστρατείες ανοιχτά; Αυτό θα είναι η λύδια λίθος της Αιγυπτιακής δημοκρατίας.

 

6 Η Μεσογειακή Κατάρρευση

Η Νότια Ευρώπη, στο μεταξύ, αντιμετωπίζει την ίδια καταστροφή από τη διαρθρωτική προσαρμογή και την επιβαλλόμενη λιτότητα που η Λατινική Αμερική γνώρισε τη δεκαετία του 1980. Οι ειρωνείες είναι δολοφονικές. Αν και η βόρειο κεντρική Ευρώπη έχει ξαφνικά  αναπτύσσει μία οξεία περίπτωση αμνησίας, πριν από λίγα μόλις χρόνια ο οικονομικός τύπος εγκωμίαζε την Ισπανία, την Πορτογαλία ακόμα και την Ελλάδα (συν την εκτός ευρωπαϊκής ένωσης Τουρκία) για την ικανότητά τους στην περικοπή δημόσιων δαπανών και την ενίσχυση των ρυθμών ανάπτυξης. Στον άμεσο απόηχο της κατάρρευσης της Wall Street, οι φόβοι της ΕΕ αρχικά εστιάστηκαν στην Ιρλανδία, τη Βαλτική και την Ανατολική Ευρώπη. Η Μεσόγειος στο σύνολό της θεωρούνταν ως σχετικά καλά προστατευόμενη από το χρηματοπιστωτικό τσουνάμι που διέσχιζε τον Ατλαντικό με υπερηχητική ταχύτητα.

Από την πλευρά της η Αραβική Μεσόγειος είχε μικρή συμμετοχή στα θρομβωτικά κυκλώματα των επενδυτικών κεφαλαίων και του συναλλαγών με παράγωγα, και συνεπώς είχαν ελάχιστη άμεση έκθεση στην οικονομική κρίση. Η Νότια Ευρώπη, από την πλευρά της, είχε γενικώς υπάκουες κυβερνήσεις και, στην περίπτωση της Ισπανίας, δυνατές τράπεζες. Η Ιταλία απλώς ήταν πολύ μεγάλη και πλούσια για να αποτύχει, ενώ η Ελλάδα, αν ήταν μία ενόχληση, ήταν μία λιλιπούτεια οικονομία (μόλις το 2 τοις εκατό από το ΑΕΠ της ΕΕ) της οποίας τα πλημμελήματα  σπάνια απειλούν τους Brobdingnagians από τη χώρα των γιγάντων. Δεκαοκτώ μήνες αργότερα Γερμανοί και Αυστριακοί Rush Limbaughs ( συντηρητική ραδιοφωνική εκπομπή) κραυγάζανε για τις βασίλισσες του Μεσογειακού κράτους πρόνοιας που εκβιάζουν τους σώφρονες αστούς να παραδώσουν τις αποταμιεύσεις τους και να πουλήσουν τα παιδιά τους έτσι ώστε οι Έλληνες να οχλαγωγούν όλη μέρα και οι Ισπανοί να μπορούν να παίρνουν μεγαλύτερες σιέστες. Ωστόσο μία πιο εύλογη εξήγηση θα ήταν ότι η Γερμανική επιτυχία είναι στην πραγματικότητα η κατεδάφιση της Ευρωζώνης. Με τους χαμηλού κόστους Μεξικανούς στην Ανατολή, τα ασύγκριτά της παραγωγικά πλεονεκτήματα και τον φανατισμό της όπως της Κίνας για τεράστια εξαγωγικά πλεονάσματα, η Γερμανία υπέρ-ανταγωνίζεται με τους ευρω-συγγενείς της στη Νότια Ευρώπη. Η ΕΕ ως σύνολο, στο μεταξύ, τρέχει το μεγαλύτερο σχετικό εξαγωγικό της πλεόνασμα με την Τουρκία και τα μη πετρελαιοπαραγωγά Βόρεια Αφρικανικά κράτη (34 δις $ το 2010), διασφαλίζοντας την εξάρτησή τους από τα εμβάσματα, τον τουρισμό και τις ξένες επενδύσεις για να ισοσκελίσουν τους ισολογισμούς τους. Ως αποτέλεσμα, ολόκληρη η Μεσόγειος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις κυκλικές κινήσεις της ζήτησης και των επιτοκίων της ΕΕ’ ενώ η Γερμανία, η Γαλλία το Ηνωμένο Βασίλειο και οι υπόλοιπες πλούσιες βόρειες χώρες έχουν σημαντικές δευτερεύουσες αγορές που λειτουργούν ως αμορτισέρ του σοκ.

Το ευρώ είναι το βολάν της  πολλών ταχυτήτων Grosseuropäische οικονομία. Για τη Γερμανία, το ευρώ λειτουργεί σαν ένα βελτιωμένο Γερμανικό μάρκον το οποίο, επειδή είναι λιγότερο ευάλωτο στις ξαφνικές ανατιμήσεις, διασφαλίζει την ανταγωνιστική τιμολόγηση των Γερμανικών προϊόντων ενώ αφαιρεί πολύ λίγο από την εκ των πραγμάτων δύναμη του βέτο του Βερολίνου εντός της οικονομίας της ΕΕ. Για τους Νότιους Ευρωπαίους, από την άλλη πλευρά, είναι μία συμφωνία του Φάουστ που προσελκύει κεφάλαια στις καλές εποχές αλλά παραιτείται από τη χρήση νομισματικών εργαλείων για την καταπολέμηση των εμπορικών ελλειμμάτων και της ανεργίας στις άσχημες εποχές. Τώρα που η Ελληνική και η Ιβηρική ευλογιά έχει μολύνει την Ιταλία και απειλεί τη Γαλλία, ένα σκληρής αγάπης όραμα της ευρώ-Ευρώπης εμφανίζεται από το Βερολίνο και το Παρίσι: οικονομική ολοκλήρωση μέσω αναθεώρησης της συνθήκης. Έχοντας ήδη χάσει τον έλεγχο πάνω στη νομισματική πολιτική τους και έχοντας αναγκαστεί να μαδήσουν τους δημόσιους τομείς τους υπό την επίβλεψη των τεχνικών της ΕΕ και του ΔΝΤ, οι χώρες οφειλέτες τώρα καλούνται να αποδεχτούν ένα μόνιμο Γαλλογερμανικό βέτο στους προϋπολογισμούς τους και στης δημόσιες δαπάνες. Το δέκατο ένατο αιώνα η Βρετανία συχνά έστελνε τις κανονιοφόρους της για να επιβάλει τέτοιες διαχειρίσεις περιουσιών σε χρεωκοπημένες χώρες στη Λατινική Αμερική ή στην Ασία.  Οι σύμμαχοι πρόσδεσαν τη Γερμανία με ένα παρόμοιο τρόπο στις Βερσαλλίες και έτσι σπείρανε το Τρίτο Ράιχ.

Είτε με υποταγή στους Σαρκοζί-Μέρκελ είτε με χρεωκοπία και έξοδος από την Ευρωζώνη (και ίσως από την ΕΕ) οι Μεσογειακές οικονομίες είναι καταδικασμένες σε χρόνια σήψης και υπέρ ανεργίας. Αλλά οι πληθυσμοί τους δεν θα πάνε ευγενικά σε αυτή την καλή νύχτα. Η Πορτογαλία και η Ελλάδα, έχοντας έρθει πιο κοντά σε πραγματικές κοινωνικές επαναστάσεις στη δεκαετία του 1970, διατηρούν τις πιο σκληροπυρηνικές αριστερές κουλτούρες στην Ευρώπη. Στην Ισπανία η νέα συντηρητική κυβέρνηση παρουσιάζει ένα  ευρύ και ελκυστικό στόχο για να αναβιώσει μία Ενωμένη Αριστερά και το πολύ μεγαλύτερο, αλλά ακόμα άμορφο, κίνημα διαμαρτυρίας της νεολαίας. Πραγματικά, τα κάρβουνα του αντικαπιταλισμού είναι πιθανών να αναφλεχθούν σε φλόγα παντού στην Ευρώπη. Αλλά η αντιμεταναστευτική, ενάντια στις Βρυξέλλες δεξιά μπορεί να κερδίσει πολύ περισσότερα από την αριστερά από μία κατάρρευση της Ευρωζώνης. Όπως και με τους Σαλαφιστές στην Αίγυπτο ή με το Tea Party στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα ευρωπαϊκά νέα δεξιά κόμματα έχουν πολιτικές ταυτότητας και οργή για αποδιοπομπαίους τράγους συσκευασμένα για άμεση παράδοση στο σπίτι. Μία υπέροχη φιλοδοξία για την αντικαπιταλιστική αριστερά στη Δυτική Ευρώπη θα ήταν η ανακατάληψη του πολιτικού χώρου που κρατιούνταν από τους Κομμουνιστές για τριάντα χρόνια μετά το 1945. Τα κινήματα που ηγούνται από τη Μαρί Λεπέν και τον Γκερτ Γουάιλντερ, από την άλλη πλευρά, έχουν βάσιμες ελπίδες να αντιμετωπίσουν μία σοβαρή πρόκληση για το πολύ μεγαλύτερο και καλά  προικισμένο franchise του συντηρητικού χώρου στις εθνικές πολιτικές τους.   Η ακροδεξιά ανάληψη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στις Ηνωμένες Πολιτείες τους παρέχει ένα εμπνευσμένο πρότυπο.

 

7. Η Μηχανή της Εξέγερσης

Τα στρατόπεδα των εξεγερμένων του 1968 στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ τροφοδοτήθηκαν πολιτικά και πνευματικά από την επίθεση Τετ στο Βιετνάμ, τις αντάρτικες εξεγέρσεις στη Λατινική Αμερική, την Πολιτιστική Επανάσταση στην Κίνα και τις εξεγέρσεις των γκέτο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρομοίως οι Indignados το περασμένο έτος έχουν αντλήσει την πρωταρχική δύναμή τους από τα παραδείγματα στην Τύνιδα και στο Κάιρο. (Τα αρκετά εκατομμυρίων παιδιών και εγγονών των Αράβων μεταναστών στη Νότια Ευρώπη κάνει αυτή τη σύνδεση ζωντανή και αγωνιστική.) Ως αποτέλεσμα 20χρόνοι παθιασμένοι καταλαμβάνουν τώρα πλατείες και στις δύο όχθες της θεμελιώδους Μεσογείου του Μπροντέλ. Το 1968, ωστόσο, λίγοι μόνο από τους λευκούς νεολαίους που διαμαρτύρονταν στην Ευρώπη (με τη σημαντική εξαίρεση της Βόρειας Ιρλανδίας) και στις Ηνωμένες Πολιτείες μοιράζονταν τις υπαρξιακές πραγματικότητες των ομολόγων τους στις χώρες του Νότου. Ακόμα και βαθιά αλλοτριωμένοι, οι περισσότεροι μπορούσαν να προσδοκούν στη μετατροπή του πανεπιστημιακού τους πτυχίου σε εύπορη μεσαίας τάξης καριέρα. Αντιθέτως σήμερα, αρκετοί από τους διαδηλωτές σε Νέα Υόρκη, Βαρκελώνη και Αθήνα αντιμετωπίζουν προοπτικές δραματικά χειρότερες από αυτές των γονιών τους και πιο κοντά σε αυτές των ομολόγων τους στη Καζαμπλάνκα και την Αλεξάνδρεια. (μερικοί από τους καταληψίες του Ζουκότι Παρκ, αν είχαν αποφοιτήσει δέκα χρόνια νωρίτερα, θα μπορούσαν να πορευθούν κατευθείαν σε μισθούς 10,000 δολαρίων σε ένα hedge fund ή σε μία επενδυτική τράπεζα. Σήμερα δουλεύουν στα Στάρμπακς.)

Παγκοσμίως η ανεργία των νέων βρίσκεται σε σημείο ρεκόρ, σύμφωνα με το Διεθνές Γραφείο Εργασίας ILO – μεταξύ 25 και 50 τοις εκατό στις περισσότερες από τις χώρες με τους νέους να οδηγούν τις διαμαρτυρίες. Επιπλέον στη Βόρεια Αφρική το χωνευτήρι της Αραβικής Επανάστασης, ένα πανεπιστημιακό πτυχίο είναι αντιστρόφως ανάλογο με την πιθανότητα εργασίας. Στις άλλες κοινωνίες επίσης, η οικογενειακή επένδυση στην εκπαίδευση, όταν θεωρηθεί το χρέος που δημιουργεί, πληρώνει αρνητικά μερίσματα. Την ίδια στιγμή, η πρόσβαση στην ανώτερη εκπαίδευση έχει περιορισθεί περισσότερο, πιο δραματικά στις ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο και τη Χιλή.

 

 

 

8. Ουρές Συσσιτίων

Η κρίση συνδυάζει τον αποπληθωρισμό των λαϊκών περιουσιακών στοιχείων (τις στεγαστικές αξίες και ως εκ τούτου την οικογενειακή καθαρή αξία κτήματος στις ΗΠΑ, Ιρλανδία,  Ισπανία) με έντονο πληθωρισμό στα βασικά είδη διαβίωσης, ειδικά στα καύσιμα και στα τρόφιμα. Στην κλασσική θεωρία, όπου οι γενικές τάσεις των τιμών αναμένονται να κινηθούν από κοινού με τον επιχειρηματικό κύκλο, αυτό είναι μία ασυνήθιστη διχοτόμηση ‘ στην πραγματικότητα μπορεί να είναι πιο δυσοίωνα. Η κρίση των ενυπόθηκων δανείων στις Ηνωμένες Πολιτείες και αλλού είναι εσωτερική της μεγαλύτερης οικονομικής κρίσης και είτε θα επιλυθεί με κυβερνητική παρέμβαση είτε με καταστροφή των απαιτήσεων αξίας.  Η βασική τιμή του αργού πετρελαίου, με τη σειρά του, μπορεί να πέσει καθώς η βιομηχανική Ασία επιβραδύνει και τα παραγωγικά επίπεδα ανεβαίνουν στο Ιράκ. (η διαμάχη για το ανώτατο όριο παραγωγής του πετρελαίου μου φαίνεται και απροσδιόριστη και ατέρμονη). Αλλά οι τιμές των τροφίμων εμφανίζονται να αυξάνονται ως κοσμική τάση, καθοριζόμενη από τάσεις κυρίως εξωτερικές ως προς την οικονομική κρίση και τη βιομηχανική επιβράδυνση. Πραγματικά, μία αυξανόμενη χορωδία από φωνές ειδικών έχουν προειδοποιήσει από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 ότι το παγκόσμιο σύστημα ασφαλείας τροφίμων καταρρέει. Πολλαπλές αιτίες ανατροφοδοτούν και ενισχύουν η μία την άλλη: η εκτροπή των σιτηρών για παραγωγή κρέατος και βιοκαύσιμων,  το νεοφιλελεύθερο πετσόκομμα  των διατροφικών επιδοτήσεων και υποστηρίξεων των τιμών, η αχαλίνωτη κερδοσκοπία στις μελλοντικές καλλιέργειες στην πρωταρχικά αγροτική γη, μείωση των επενδύσεων στην αγροτική έρευνα, άστατες τιμές ενέργειας, εξάντληση εδαφών και του υδροφόρου ορίζοντα, ξηρασία και κλιματική αλλαγή και έτσι συνεχίζεται. Στην έκταση που η βραδύνουσα ανάπτυξη θα μειώσει ορισμένες από τις πιέσεις ( οι Κινέζοι θα τρώνε λιγότερο κρέας, για παράδειγμα) η τεράστια δυναμική αύξηση του πληθυσμού – άλλα τρία δισεκατομμύρια άνθρωποι στη διάρκεια ζωής των σημερινών διαδηλωτών – θα διατηρήσει τις πιέσεις από την πλευρά της ζήτησης ( τα γενετικά μεταλλαγμένα φυσικά έχουν προωθηθεί ως η λύση  θαύμα, αλλά  περισσότερο πιθανόν για αγροτοεταιρικά κέρδη παρά για καθαρές σοδειές.

Το ψωμί ήταν το πρώτο αίτημα στην πλατεία Ταχρίρ, και η λέξη ηχεί σχεδόν τόσο δυνατά στην Αραβική Άνοιξη όσο και ήταν και στο Ρωσικό Οκτώβρη.  Οι αιτίες είναι απλές: οι συνηθισμένοι Αιγύπτιοι , για παράδειγμα, ξοδεύουν περίπου το 60 τοις εκατό από τον οικογενειακό προϋπολογισμό τους σε πετρέλαιο (θέρμανση, μαγείρεμα, μεταφορές), αλεύρι, λάδι και ζάχαρη. Το 2008 οι τιμές αυτών των βασικών προϊόντων ξαφνικά αυξήθηκαν κατά 25 τοις εκατό. Το επίσημο ποσοστό φτώχειας στην Αίγυπτο ξαφνικά αυξήθηκε κατά 12 τοις εκατό. Εφαρμόστε την ίδια αναλογία σε άλλης χώρες «μεσαίου εισοδήματος» και ο συνεχής πληθωρισμός σβήνει το σημαντικό κομμάτι της αναδυόμενης μεσαίας τάξης της «Παγκόσμιας Τράπεζας».

 

 

 

 

9 Περιμένοντας την Κίνα να Προσγειωθεί

Ο Μαρξ κατηγόρησε την Καλιφόρνια – το Χρυσό Πυρετό και τα συνεπακόλουθά του νομισματικά κίνητρα στο  παγκόσμιο εμπόριο – για την πρόωρη λήξη του επαναστατικού κύκλου της δεκαετίας του 1840. Στον άμεσο απόηχο του 2008, οι επονομαζόμενες χώρες BRIC γίνονται η νέα Καλιφόρνια. Το αερόπλοιο της Wall Street έπεσε από  τον ουρανό και συντρίφθηκε στη γη, αλλά η Κίνα συνεχίζει να πετάει, μαζί με τη Βραζιλία και τη ΝοτιοΑνατολική Ασία σε στενό σχηματισμό. Η Ινδία και η Ρωσία επίσης κατορθώνουν να κρατήσουν τα αεροπλάνα τους στον αέρα. Η ανθεκτική αιώρηση των BRIC χωρών εξέπληξε τους επενδυτικούς συμβούλους, τους οικονομικούς αρθρογράφους και επαγγελματίες αστρολόγους – όλοι αυτοί διακηρύσσοντας ότι η Κίνα ή η Ινδία, θα μπορούσαν τώρα να κρατήσουν τον κόσμο με το ένα χέρι, ή ότι η Βραζιλία θα ήταν σύντομα πλουσιότερη από ότι η Ισπανία. Η ευφορία τους και η ευπιστία τους, φυσικά, προκύπτουν από την άγνοια των σούπερ ταχυδακτυλουργικών τεχνικών που χρησιμοποιούνται από τους Χουντίνι της Τράπεζας του Λαού της Κίνας. Το ίδιο το Πεκίνο, σε σφοδρή αντίθεση, έχει εκφράσει σοβαρούς φόβους για υπερ-εξάρτηση της χώρας από τις εξαγωγές και την ανεπαρκή εσωτερική αγοραστική δύναμη και την ύπαρξη μιας οικονομικά προσιτής έλλειψη στέγης δίπλα-δίπλα με μία τεράστια φούσκα ακινήτων. Αργά το περασμένο φθινόπωρο, άρθρα πίστης από τους αισιόδοξους της Κίνας  ξαφνικά συρρικνώθηκαν στα editorial και το σενάριο της «ανώμαλης προσγείωσης» έγινε το αγαπημένο για τους τζογαδόρους της αγοράς.  Κανένας, συμπεριλαμβανόμενης της Κινεζικής ηγεσίας, δεν γνωρίζει για πόσο καιρό ακόμα θα συνεχίσει η οικονομία να μπορεί να πετάει αντιμέτωπη με παγκόσμιους κόντρα ανέμους.  Αλλά η αναπόφευκτη λίστα απωλειών των ξένων  επιβατών έχει ήδη συνταχθεί: Νότια Αμερική, Αυστραλία, αρκετή από Αφρική και το περισσότερο από Νότια Ανατολική Ασία. Και – του ειδικού ενδιαφέροντος – Γερμανία, η οποία τώρα περισσότερο εμπορεύεται με την Κίνα παρά με τις Ηνωμένες Πολιτείες.  Μία καλά  τριγωνική παγκόσμια ύφεση, φυσικά, είναι ακριβώς ο μη – γραμμικός εφιάλτης που αναφέρθηκα στην αρχή. Είναι σχεδόν μία ταυτολογία να παρατηρήσεις ότι στις χώρες του BRIC μπλοκ, όπου οι λαϊκές  προσδοκίες οικονομικής προόδου έχουν πρόσφατα ανυψωθεί τόσο πολύ, ο πόνος της νέας εξαθλίωσης μπορεί να είναι πιο ανυπόφορος. Χιλιάδες πλατείες μπορεί να παρακαλούν να καταληφθούν. Συμπεριλαμβανόμενης κάποιας Τιενανμέν

Οι δυτικοί Μετα-μαρξιστές που ζούνε σε χώρες όπου το απόλυτο η σχετικό μέγεθος της εργατικής δύναμης της παραγωγής έχει μειωθεί δραστικά την τελευταία γενιά – νωχελικά στοχάζονται αν ο «προλεταριακός παράγοντας» είναι παρωχημένος ή  όχι, υποχρεώνοντας μας να σκεφτούμε με όρους «πλήθους», οριζοντίων αυθόρμητων, ή οτιδήποτε άλλο. Αλλά αυτό δεν είναι μία συζήτηση στη μεγάλη βιομηχανική κοινωνία που το Das Kapital περιγράφει με ακόμα μεγαλύτερη ακρίβεια από ότι τη Βικτωριανή στη Βρετανία ή του New Deal στην Αμερική. Διακόσια εκατομμύρια βιομηχανικών Κινέζων εργατών, ανθρακωρύχων και εργατών στις κατασκευές είναι η πιο επικίνδυνη τάξη στον πλανήτη. (απλώς ρωτήστε το Συμβούλιο του Κράτους στο Πεκίνο). Η πλήρη αφύπνισή τους από τη φούσκα μπορεί ακόμα να καθορίσει αν είναι μία σοσιαλιστική Γη εξακολουθεί να είναι δυνατή ή όχι.

 

ενότητες

τελευταίες μεταφράσεις

προς μετάφραση

Τα κείμενα με το προς μετάφραση είναι σε διαδικασία μετάφρασης