Κάλεσμα

Προβολή κειμένου

Η πόλη του πανικού

Σε αυτό το κείµενο ο Βifo επανέρχεται στην πόλη. Στην µεταβιοµηχανική πόλη της γνωστικής εργασίας και του επικοινωνιακού boom. Προσπαθεί να αναλύσει τους µηχανισµούς ακινητοποίησης των υποκειµένων στην οικονοµία του σηµειολογικού κεφαλαίου. Του κεφαλαίου δηλαδή που στη δυκτιακή οικονοµία αγοράζει πακέτα χρόνου και νόησης. Του κεφαλαίου που ανα πάσα στιγµή µε τη χρήση ενός κινητού καλεί σε εγρήγορση. Από την άλλη εµείς. Διασκορπισµένοι, αιχµάλωτοι στο χάος και την αποσπασµατικότητα των πληροφοριών και των διαδροµών στη πόλη του πανικού.

Το αστικό έδαφος όλο και περισσότερο διαπερνάται από ρεύµατα διάσπαρτα, ετερογενή αποεδαφικοποιηµένης φαντασίας . Ο πανικός τείνει να γίνει η αστική ψυχική διάσταση. Είναι µια αντίδραση ενός ευαίσθητου οργανισµού που υποβάλλεται σε µια διέγερση πάρα πολύ ισχυρή και πάρα πολύ γρήγορη. Μια αντίδραση ενός οργανισµού που ωθείται από πάρα πολύ συχνά και έντονα ερεθίσµατα ώστε να είναι συναισθηµατικά και επικοινωνιακάνα εξεζητηµένος.

Τι είναι ο πανικός; Λέγεται ότι οι ψυχίατροι ανακάλυψαν πρόσφατα και ονόµασαν ένα νέο είδος διαταραχής - το αποκαλούν «σύνδροµο πανικού». Φαίνεται ότι είναι κάτι αρκετά πρόσφατο στην ψυχολογική αυτό-αντίληψη για τα ανθρώπινα όντα. Αλλά τι σηµαίνει ο πανικός; Κάποτε ο πανικός ήταν µια συµπαθητική λέξη, και αυτή είναι η αίσθηση στην οποία ο ελβετικοαµερικανικός ψυχαναλυτής James Hillman αναφέρεται στο βιβλίο του για τον Πάνα. Ο πάνας ήταν ο Θεός της φύσης, ο Θεός της ολότητας. Στην ελληνική µυθολογία, ο Πάνας ήταν το σύµβολο της σχέσης µεταξύ του ατόµου και της φύσης. Η φύση είναι η συντριπτική ροή της πραγµατικότητας, πράγµατα και πληροφορίες από τα οποία περιβαλλόµαστε. Ο σύγχρονος πολιτισµός είναι βασισµένος στην ιδέα της ανθρώπινης κυριαρχίας, της εξηµέρωσης της φύσης. Έτσι το αρχικό συναίσθηµα πανικού (που ήταν κάτι καλό για τον αρχαίο κόσµο) γίνεται όλο και περισσότερο τροµακτικό και καταστρεπτικό. Σήµερα, ο πανικός έχει γίνει µια µορφή ψυχοπαθολογίας: Μπορούµε να µιλήσουµε για τον πανικό όταν βλέπουµε έναν συνειδητό οργανισµό (ατοµικό ή κοινωνικό) να συντρίβεται από την ταχύτητα των διαδικασιών που αυτός/αυτή αναµιγνύεται, και δεν έχουµε κανέναν χρόνο να επεξεργαστούµε αυτήν την εισαγωγή πληροφοριών. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο οργανισµός, ξαφνικά, δεν είναι πλέον ικανός να επεξεργαστεί το καθαρό ποσό πληροφοριών που µπαίνει στο γνωστικό τοµέα του ή ακόµα και αυτών που παράγονται από τον ίδιο τον οργανισµό.

Οι τεχνολογικοί µετασχηµατισµοί έχουν µετατοπίσει την εστίαση από τη σφαίρα της παραγωγής των υλικών αγαθών προς τη σφαίρα των σηµειωτικών αγαθών. Με αυτό, το σηµειολογικό κεφάλαιο γίνεται η κυρίαρχη µορφή της οικονοµίας. Η επιταχυνόµενη δηµιουργία υπερ-αξίας εξαρτάται από την επιτάχυνση της σφαίρας της πληροφορίας. Η ψηφιοποίηση της πληροφορίακής σφαίρας ανοίγει το δρόµο σε αυτού του είδους την επιτάχυνση. Τα σήµατα παράγονται και κυκλοφορούν µε µια αυξανόµενη ταχύτητα αλλά το ανθρώπινο τερµατικό (το µυαλό µας) τίθεται σε µια αυξανόµενη πίεση και καταρρέει τελικά κάτω από αυτήν. Σκέφτοµαι ότι η τρέχουσα οικονοµική κρίση έχει να κάνει µε αυτήν την δυσαναλογία στον τοµέα της σηµειολογικής-παραγωγής και τον τοµέα των σηµειολογικών απαιτήσεων. Αυτή η δυσαναλογία στη σχέση µεταξύ του ανεφοδιασµού µε σηµειωτικά αγαθά και του κοινωνικά διαθέσιµου χρόνου προσοχής είναι ο πυρήνας της οικονοµικής κρίσης καθώς επίσης και ο πυρήνας της διανοητικής και πολιτικής κρίσης στην οποία ζούµε.

Το σηµειολογικό κεφάλαιο είναι σε µια κρίση υπερπαραγωγής, αλλά η µορφή αυτής της κρίσης είναι όχι µόνο οικονοµική, αλλά και ψυχοπαθολογική. Το σηµειολογικό κεφάλαιο , στην πραγµατικότητα, δεν αναφέρεται κυρίως στην παραγωγή υλικών αγαθών, αλλά στην παραγωγή ψυχικής δραστηριότητας. Το διανοητικό περιβάλλον διαποτίζεται από σηµάδια που δηµιουργούν µια συνεχή διέγερση, κάτι σαν µόνιµη ηλεκτροπληξία, η οποία οδηγεί κάθε µεµονωµένο µυαλό καθώς επίσης και το συλλογικό νου σε µια κατάσταση κατάρρευσης.

Το πρόβληµα του πανικού σχετίζεται γενικά µε τη διαχείριση του χρόνου. Αλλά µπορούµε επίσης να δούµε µια χωρική πλευρά στον πανικό. Κατά τη διάρκεια των προηγούµενων αιώνων, η οικοδόµηση του σύγχρονου αστικού περιβάλλοντος ήταν συνήθως εξαρτηµένη από το ορθολογικό σχέδιο της πολιτικής πόλης. Η οικονοµική δικτατορία των τελευταίων δεκαετιών έχει επιταχύνει την αστική επέκταση. Η αλληλεπίδραση µεταξύ της άτακτης εξάπλωσης του κυβερνοχώρου και του αστικού φυσικού περιβάλλοντος έχει καταστρέψει την ορθολογική οργάνωση του χώρου.

Στο σηµείο τοµής των πληροφοριών και του αστικού χώρου βλέπουµε τον πολλαπλασιασµό µιας χαοτικής εξάπλωσης που δεν ακολουθεί κανέναν κανόνα, κανένα σχέδιο, που υπαγορεύεται µόνο από τη λογική οικονοµικού συµφέροντος. Ο αστικός πανικός προκαλείται από την αντίληψη της χαοτικής εξάπλωσης και τον πολλαπλασιασµό της µητροπολιτικής εµπειρίας. Πολλαπλασιασµός των χωρικών διαδρόµων πτήσης. Η µητρόπολη είναι µια επιφάνεια πολυπλοκότητας στην εδαφική περιοχή. Ο κοινωνικός οργανισµός είναι ανίκανος να επεξεργαστεί τη συντριπτικά σύνθετη εµπειρία του µητροπολιτικού χάους. Ο πολλαπλασιασµός των διαδροµών επικοινωνίας έχει δηµιουργήσει ένα νέο είδος χαοτικής αντίληψης.

Το καλοκαίρι του 2001, εκδόθηκε η Μανία, ένα µυθιστόρηµα από τη Salmab Rushdie. Στο εξώφυλλο, το Empire State building δεχόταν την επίθεση µιας αστραπής. Λίγο µετά από το τύπωµα του βιβλίου αυτό το εξώφυλλο έµοιαζε µε ένα τροµακτικό προαίσθηµα. Αλλά αυτό το προαίσθηµα ήταν όχι µόνο στο εξώφυλλο γιατί το µυθιστόρηµα περιγράφει (ή µάλλον επικαλείται) την ψυχική κατάρρευση της δυτικής µητρόπολης.

Το Rushdie απεικονίζει το εικονικό νευρικό σύστηµα της τάξης, που προορίζεται ως µια κοινωνική τάξη παραγωγής σηµάτων καθώς επίσης και τάξη εκείνων που ζουν σε µια κοινή συνθήκη εφήµερη και υπαρξιακά εύθραυστη. Κυτταρικές φράξιες, θραύσµατα σε έναν διαρκή αφηρηµένο επανασυνδυασµό, σύνδεδεµένα τερµατικά που απαξιώθηκαν έχασαν την συνδυαστική τους µνήµη. Αντιλαµβάνεστε τον ψυχοπαθολογικό κραδασµό που συσσωρεύει, µετά από µια δεκαετία στη µπρίζα, µετά από την επιθυµητική οικονοµική δεκαετία επένδυσης. Αισθάνεστε το άγχος να αυξάνεται, και την αστική φιλήδονη οικονοµία που γίνεται όλο και πιο παρανοϊκή.

Τα εκατοµµύρια των κινητών τηλεφώνων καλούν το ένα το άλλο, αυξάνοντας την θερµοκρασία των λιπιδίων του εγκεφάλου αναβάλλοντας την επαφή, την ευχαρίστηση και τον οργασµό από τη µια πλευρά της πόλης στην άλλη, από µια στιγµή του συµπιεσµένου αστικού χρόνου στην άλλη.

Η δράση του µυθιστορήµατος αναπτύσσεται κυρίως στις στέγες των ουρανοξυστών του Μανχάτταν. Τροµακτικά µαύρα πουλιά που αναρωτιούνται για τη µοίρα των κτηρίων αναγγέλλουν την επόµενη κατάρρευση.

Λίγο πριν, ο Mike Νταίηβις (City of Quartz, Dark Cities) χαρτογράφησε την αστική αντίληψη του εφάφους (το έδαφος του Λος Άντζελες του 1990 στο βιβλίο City of Quartz και την πόλη της Νέας Υόρκης του 2002 στο Dead Cities) µέσω της επανοικοδόµησης των µυθολογιών του φόβου και των πολιτικών ασφάλειας και ιδιωτικοποίησης που έχουν µια καταστρεπτική επίδραση στο κοινωνικό χώρο.

«το νεo-µιλιταριστικό συντακτικό της σύγχρονης αρχιτεκτονικής υπαινίσσεται τη βία και αποτρέπει φανταστικές απειλές. Τα ψευδο-δηµόσια διάκενα του σήµερα, οι µεγάλες λεωφόροι και τα εκτελεστικά κέντρα (κυβερνητικά δηµοτικά κτήρια), η πολιτιστική ακρόπολη και τα λοιπά είναι γεµάτα από αόρατα σήµατα για να κρατούν τον υποτιµηµένο πληθυσµό µακριά» (Mike Davis: 1990, σελίδα 226).

Μετά από τις 11η Σεπτεµβρίου 2001 η παράνοια της ιδεολογίας της ασφάλειας γίνεται η κύρια τάση στη φαντασία, στην παραγωγή των αγαθών υψηλής τεχνολογίας και στο αστικό σχέδιο.

«Η οικονοµία του φόβου αυξάνεται εν µέσο µιας γενικής πείνας… Ο χαµηλόµισθος στρατός των εταιρειών security θα αυξηθεί κατά 50% κατά τη διάρκεια της δεκαετίας, ενώ η επιτήρηση από κάµερες που ταΐζεται από το λογισµικό αναγνώρισης προσώπου θα αρπάξει οτι αφήνεται από την καθηµερινή ιδιωτική ρουτίνα. Το καθεστώς ασφάλειας στους τοµείς αναχωρήσεων των αεροδροµίων θα παράσχει ένα πρότυπο, µια µήτρα για την ασφάλεια των µαζών στην πόλη, στα εµπορικά κέντρα, στα αθλητικά γεγονότα και… αλλού Η ασφάλεια, µε άλλα λόγια, θα γίνει µια αστική υπηρεσία που αναπτύσσεται αυτοτελώς όπως η ύδρευση, η ηλεκτρική ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες.» (Mike Davis, νεκρές πόλεις, 2002, σελίδες 12-13)

Η πόλη του πανικού είναι ο τόπος όπου κανένας δεν έχει το χρόνο πια να έρθει κοντά µε τους άλλους, για τα χάδια για την ευχαρίστηση ή για τη βραδύτητα των ψιθυρισµένων λέξεων. Η διαφήµιση εξυψώνει και υποκινεί τη φιλήδονη προσοχή, η πρόσωπο µε πρόσωπο επικοινωνία πολλαπλασιάζει τις υποσχέσεις συγκρούσεων, αλλά αυτές οι υποσχέσεις δεν εκπληρώνονται ποτέ . Η επιθυµία µετατρέπεται σε άγχος και συµβόλαια χρόνου.

 


 

Σηµειώσεις

Franco Berardi, o επονοµαζόµενος Bifo. Πολιτικός ακτιβιστής, φιλόσοφος, µε έντονα ελευθεριακές απόψεις. Αρχικά προσκείµενος στην Potere Operaio (εργατική εξουσία) και έπειτα ιστορική φιγούρα της δηµιουργικής Αυτονοµίας. Στο συνέδριο ενάντια στην καταστολή που έγινε στη Μπολώνια το 1977 υποστήριξε την τολµηρή άποψη ότι το νεανικό προλεταριάτο αντιπροσώπευε το νέο υποκείµενο και ότι οι εργάτες δεν µπορούσαν πλέον να αποτελούν το προνοµιακό σηµείο των ταξικών αναφορών. Πειραµατίστηκε απο τη δεκαετία του ’70 µε δοµές αντι-κουλτούρας και αντι-πληροφόρησης. Ιδρυτής του περιοδικού A/traverso (1975-1981) και του ραδιοφωνικού σταθµού Radio Alice (1976-978) στη Μπολώνια. Τη δεκαετία το ‘80 έζησε στο Παρίσι όπου και συνεργάστηκε µε τον Felix Guattari (1977-1989). Τη δεκαετία του ‘90 επιστρέφει στην Ιταλία και η θεωρητική του ανάλυση εστιάζει στο πώς η µεταβαλλόµενη φύση του καπιταλισµού χρησιµοποιεί σήµερα την τεχνολογία, την κουλτούρα και τις επικοινωνίες µέσα στο νέο καθεστώς της παραγωγής. Το 1991 έγραψε και πρωταγωνίστησε στο κινηµατογραφικό έργο “Il Trasloco” το οποίο αναφέρεται στο 1977. Ο Franco Berardi έχει αναπτύξει τόσο θεωρητικό έργο όσο και δράση, ενώ τελευταία δραστηριοποιείται στην (αντι-)πληροφόρηση µέσω διαδικτύου. Πρόσφατα το 2002 συµµετείχε στο πείραµα telestreet, ενα δίκτυο απο µικρά τοπικά κανάλια διασπαρµένα σε όλη την Ιταλία ενάντια στην µιντιακή δικτατορία. Τέλος, έχει γράψει τα βιβλία: Ciberpunk e mutazione (1993), Cibernauti (1995), La nefasta utopia di Potere operaio (1997), Felix (2001), “Telestreet - Macchina immaginativa non omologata” (2003).

Η σηµειωτική ή η σηµειολογία είναι η µελέτη των σηµάτων και των συµβόλων, και τα δύο χωριστά και οµαδοποιηµένα ταυτόχρονα σε συστήµατα σηµασιών και σηµάτων. Περιλαµβάνει τη µελέτη για το πώς η έννοια κατασκευάζεται και γίνεται κατανοητή.

Πληροφορίες για τον Franco Berardi Bifo καθώς και για το πείραµα Τelestreet στους διαδικτυακούς τόπους :

http://www.telestreet.it

theater.kein.org/berardi

http://www.mediaevo.com/stopmedia.htm

 

http://www.rekombinant.org

ενότητες

τελευταίες μεταφράσεις

προς μετάφραση

Τα κείμενα με το προς μετάφραση είναι σε διαδικασία μετάφρασης