Κάλεσμα

Προβολή κειμένου

Περιπλανώμενες στα κυκλώματα της γυναικείας επισφαλούς εργασίας

Με λίγα λόγια:

είμαστε επισφαλείς. Και μέσα σ' αυτή την κατάσταση μπορούμε να βρούμε ορισμένα θετικά πράγματα (όπως είναι η συγκέντρωση διαφόρων ειδών γνώσεων και ικανοτήτων μέσα από την εμπειρία της εργασίας και της ζωής), και, βέβαια, πολλά αρνητικά (ανασφάλεια, ανέχεια, είμαστε ευάλωτες και κοινωνικά εκτεθειμένες). Αλλά οι καταστάσεις μας είναι τόσο ποικιλόμορφες, τόσο μοναδικές και ιδιαίτερες, που είναι δύσκολο για εμάς να βρούμε κοινούς παρονομαστές ως αφετηρία ή να εντοπίσουμε ξεκάθαρες διαφορές με τις οποίες να εμπλουτίσουμε από κοινού τις εμπειρίες και τους εαυτούς μας. Για εμάς το να εκφραστούμε είναι σύνθετο, να ξεχωρίσουμε τους εαυτούς μας μέσα στο κοινό έδαφος της επισφάλειας: μια επισφάλεια που τα καταφέρνει μια χαρά χωρίς μια καθαρά συλλογική ταυτότητα στην οποία να απλοποιεί και να υπερασπίζεται τον εαυτό της, αλλά μέσα στην οποία κάποιου είδους συλλογικοποίηση επείγει. Έχουμε ανάγκη να επικοινωνήσουμε την έλλειψη και το πλεόνασμα της εργασίας και τις συνθήκες ζωής μας για να ξεφύγουμε από το νεοφιλελεύθερο κατακερματισμό που μας διασπά, που μας εξουθενώνει και μας μεταμορφώνει σε θύματα του φόβου, της εκμετάλλευσης ή του εγωκεντρικού «η κάθε μία για τον εαυτό της». Πάνω απ’ όλα, θέλουμε να κάνουμε δυνατή τη συλλογική κατασκευή άλλων δυνατοτήτων ζωής μέσα από έναν κοινό και δημιουργικό αγώνα.

Από την πρόσκληση για συμμετοχή στο πρώτο derive, Οκτώβριος 2002

Οι Precarias a la Deriva είναι μια πρωτοβουλία που κινείται ανάμεσα στην έρευνα και τον ακτιβισμό, η οποία ξεκίνησε από το φεμινιστικό κοινωνικό κέντρο La Eskalera Karakola στη Μανδρίτη, αρχικά σαν μια απάντηση στη γενική απεργία της Ισπανίας, τον Ιούνη του 2002. Αντιμέτωπες με μια κινητοποίηση που δεν αντιπροσώπευε το είδος της κατακερματισμένης,ανεπίσημης, αόρατης δουλειάς που κάνουμε -οι δουλειές μας ούτε λαμβάνονταν υπ’ όψιν από τα συνδικάτα που είχαν καλέσει την απεργία, ούτε επηρεάζονταν από τη νομοθεσία που την προκάλεσε- μια ομάδα γυναικών αποφασίσαμε να περάσουμε τη μέρα της απεργίας περιπλανώμενες στην πόλη μαζί, μεταλλάσσοντας την κλασική πορεία σε μία πορεία-έρευνα: συζητώντας με γυναίκες για τη δουλειά τους και για τη ζωή τους.

Κάνεις απεργία; Γιατί; Κάτω από τι είδους συνθήκες εργάζεσαι; Τι είδους μέσα χρησιμοποιείς για να αντιμετωπίσεις τις καταστάσεις που σου φαίνονται άδικες;

Από αυτή την πρώτη ανιχνευτική εμπειρία, ακολούθησε σαν ενστικτώδης αντίδραση η επιθυμία μας να δημιουργήσουμε ένα διαρκές ερευνητικό project. Σίγουρα, βέβαια, χρειαζόμασταν θεωρητικά εργαλεία για να μπορούμε να συζητάμε και να παρεμβαίνουμε σε νέους τύπους εργασίας -μάλιστα σε αυτό το πεδίο εργασίας που συχνά δεν έχει ούτε καν όνομα. Έτσι, λοιπόν, καταπιανόμαστε με τη χαρτογράφηση του πεδίου της έρευνας, έχοντας πάντα κατά νου την πιθανότητα σύγκρουσης. Αυτό είναι ένα στοίχημα για την επιβίωση μας που γεννιέται μέσα από τις ίδιες μας τις ανάγκες: δίκτυα για να σπάσουμε τη μοναξιά, λέξεις για να μιλήσουμε για αυτό που μας συμβαίνει.

Αλλά ποιες είμαστε «εμείς»; Προερχόμαστε από μια αβέβαιη κατηγορία: μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την «επισφάλεια» σαν ένα κοινό όνομα για τις τόσο διαφορετικές και μοναδικές καταστάσεις στις οποίες η κάθε μία βρίσκεται; Πώς μπορούμε από τη μία πλευρά να βρούμε κοινά ονόματα και από την άλλη να αναγνωρίσουμε τις μοναδικότητες, να φτιάξουμε συμμαχίες ενώ ταυτόχρονα να κατανοήσουμε σε βάθος τη διαφορετικότητα; Μια freelance σχεδιάστρια και μία εργάτρια του sex έχουν ορισμένα κοινά – μια εργασία που είναι απρόβλεπτη και τις αφήνει εκτεθειμένες, τη συνέχεια της εργασίας και στη ζωή, την επιστράτευση ενός ολόκληρου εύρους ικανοτήτων και γνώσεων που είναι αδύνατο να μετρηθούν. Αλλά, από την άλλη, η διαφορά της κοινωνικής αναγνώρισης και του βαθμού ευπάθειας είναι επίσης εμφανής. Πώς θα πρέπει να εκφράσουμε την κοινή μας ανάγκη χωρίς να καταφύγουμε αναγκαστικά στην έννοια της ταυτότητας, χωρίς να ισοπεδώσουμε ή να ομογενοποιήσουμε τις καταστάσεις μας;

Αντί να παραμένουμε αδρανείς και να επεξεργαζόμαστε όλες αυτές τις αμφιβολίες, αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε και να εργαστούμε πάνω σε αυτές εν κινήσει. Διαλέξαμε μια μέθοδο που θα μας οδηγούσε σε μια σειρά από περιηγήσεις μέσα στα μητροπολιτικά κυκλώματα της γυναικείας (feminized) επισφαλούς εργασίας, οδηγώντας η μία την άλλη δια μέσου του καθημερινού της περιβάλλοντος, μιλώντας στο πρώτο πρόσωπο, ανταλλάσσοντας εμπειρίες και σκεπτόμενες μαζί. Αυτές οι περιπλανήσεις μέσα στην πόλη αψηφούσαν την διαίρεση ανάμεσα σε ζωή και εργασία, παραγωγή και αναπαραγωγή, δημόσιο και ιδιωτικό, με σκοπό να ακολουθήσουμε τα ίχνη της χωροχρονικής συνέχειας της ύπαρξης, την διπλή (ή πολλαπλή) υπόσταση.

Πιο ξεκάθαρα: για κάποιους μήνες ένα ανοικτό και μεταβαλλόμενο γκρουπ από εμάς πήγαινε σχεδόν κάθε βδομάδα για μια περιπλάνηση μέσα στους σημαντικούς χώρους της καθημερινής ζωής γυναικών (των εαυτών μας, φίλων) οι οποίες εργάζονταν σε επισφαλείς τομείς που χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό γυναίκες: γλωσσική εργασία (μεταφράσεις και διδασκαλία), οικιακή εργασία, τηλεφωνικά καταστήματα, εργασία που σχετίζεται με το sex, επισιτισμός, κοινωνική πρόωεια, μμε. Με σκοπό να δώσουμε μια μορφή στους προβληματισμούς μας, διαλέξαμε ως οδηγούς ορισμένους άξονες συγκεκριμένου και κοινού ενδιαφέροντος: σύνορα, δυνατότητα κινητικότητας, εισόδημα, σώμα, γνώση και σχέσεις, επιχειρισιακή λογική(empresarial logic),σύγκρουση. Μιλώντας, αλληλεπιδρώντας, με μια video κάμερα και ένα μαγνητόφωνο στο χέρι, προχωρούσαμε με την ελπίδα ότι θα είχαμε την ευκαιρία να επικοινωνήσουμε την εμπειρία μας και με την υπόθεση ότι θα μπορούσαμε να αποκομίσουμε πολλά από αυτό. Παίρναμε στα σοβαρά την επικοινωνία μας, όχι μόνο σαν ένα εργαλείο για τη διάχυση της πληροφορίας, αλλά και σαν ένα πρωταρχικό στοιχείο της πολιτικής.

Η εμπειρία ήταν φοβερά πλούσια και κάπως συγκλονιστική. Τα ερωτήματα ποικίλουν, λίγα πράγματα είναι σίγουρα. Αλλά κάποιες ... υποθέσεις εμφανίζονται. Σε πρώτη φάση, γνωρίζουμε ότι η επισφάλεια δεν περιορίζεται στον κόσμο της εργασίας. Προτιμούμε να την ορίσουμε μία μίξη υλικών και συμβολικών όρων που οδηγούν σε μία αβεβαιότητα σε σχέση με την περιορισμένη πρόσβαση στις πηγές που είναι απαραίτητες στη ολική ανάπτυξη της ζωής κάποιου. (We prefer to define it as a juncture of material and symbolic conditions which determine an uncertainty with respect to the sustained access to the resources essential to the full development of one's life.) Αυτός ο ορισμός μας επιτρέπει να υπερβούμε τα δίπολα δημόσιο/ ιδιωτικό και παραγωγή/ αναπαραγωγή και να εντοπίσουμε τις διασυνδέσεις μεταξύ κοινωνικού και οικονομικού. Δεύτερον, πιο πολύ από μια κατάσταση ή μια καθορισμένη θέση («το να είσαι επισφαλής») προτιμούμε να σκεφτόμαστε την επισφάλεια σαν μια ροπή ή τάση. Στην πραγματικότητα η επισφάλεια δεν είναι κάτι καινούριο (μεγάλο κομμάτι της γυναικείας εργασίας, μισθωτή ή άμισθη, ήταν επισφαλής ήδη από την αυγή της ιστορίας). Αυτό που είναι καινούριο είναι η διεργασία μέσω της οποίας αυτή εξαπλώνεται για να συμπεριλάβει όλο και περισσότερους κοινωνικούς τομείς, όχι με έναν ομοιογενή τρόπο (θα ήταν δύσκολο να χαράξουμε με ακρίβεια ή αυστηρότητα μια γραμμή ανάμεσα στα «επισφαλή» και τα «εξασφαλισμένα» κομμάτια του πληθυσμού) αλλά με έναν τρόπο ώστε η τάση αυτή προς την επισφάλεια να γενικεύεται. Έτσι, λοιπόν, προτιμούμε να μιλάμε, όχι για την κατάσταση της επισφάλειας, αλλά για την «επισφαλοποίηση» ('precarization') σαν μια διεργασία που επηρεάζει το σύνολο της κοινωνίας, με διαβρωτικές επιπτώσεις για τους κοινωνικούς δεσμούς. Τρίτον, το πεδίο της συνάθροισης (και ίσως της μάχης) για τους μεταφερόμενους και επισφαλείς εργαζόμενους δεν είναι απαραίτητα ο «χώρος εργασίας» -πώς θα μπορούσε να είναι, όταν τόσο συχνά συμπίπτει με το ίδιο το σπίτι του, ή με το σπίτι κάποιου άλλου, ή όταν αλλάζει κάθε λίγους μήνες, ή όταν οι πιθανότητες να συνεβρεθεί κάποιος για αρκετό χρονικό διάστημα με μία ομάδα από ανθρώπους που κάνουν την ίδια δουλειά με αυτόν, ώστε να καταφέρουν να γνωρίσουν ο ένας τον άλλο, είναι μια στις χίλιες; Αλλά, όλο και περισσότερο, το πεδίο συνάθροισης είναι αυτή η μητροπολιτική περιοχή μέσα στην οποία περιπλανόμαστε κάθε μέρα, με τις διαφημιστικές της ταμπέλες και τα εμπορικά της κέντρα, το fast-food με την πλαστική γεύση και κάθε ποικιλία άχρηστων συμβολαίων.

Επιπλέον, μαζί με αυτές τις βασικές υποθέσεις και ένα βουνό ερωτημάτων, έχουμε και λίγα στοιχεία για το πού να ψάξουμε στη συνέχεια. Πρώτα απ’ όλα, και χάρη στις ομάδες εργασίας που πραγματοποιήσαμε στο 'Globalized Care' καταφέραμε να εργαστούμε πάνω σε ορισμένα σημεία επίθεσης(points of attack). Η κρίση της πρόνοιας, ή καλύτερα, η πολιτική έκφραση αυτής της πραγματικότητας, η οποία από τη μία ή την άλλη πλευρά μας επηρεάζει όλους, είναι ένα από αυτά τα σημεία. Δεν νομίζουμε ότι υπάρχει ένας απλός τρόπος να θέσεις το ζήτημα, μια μοναδική φόρμουλα, όπως ο κοινωνικός μισθός, μισθοί για τις νοικοκυρές, καταμερισμός των εργασιών ή οτιδήποτε σαν αυτά. Οι οποιεσδήποτε λύσεις θα πρέπει να είναι συνδυασμένες. Πρόκειται για μία υπόγεια και και ταυτόχρονα πολυεπίπεδη σύγκρουση, στην οποία εμπλέκονται η μεταναστευτική πολιτική, η αντίληψη για τις κοινωνικές παροχές, οι συνθήκες εργασίας, η δομή της οικογένειας… και την οποία θα πρέπει να αντιληφθούμε σαν μία ολότητα, αλλά αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα και τις ιδιαιτερότητες της. Και έπειτα την προσοχή μας τραβάει η εργασία του sex που αντιμετωπίζαμε λίγο λίγο, και η οποία μας τοποθετεί για άλλη μια φορά σε έναν σύνθετο χάρτη όπου θα πρέπει επίσης να ανατρέξουμε στη μεταναστευτική πολιτική και στα εργασιακά δικαιώματα, αλλά, επίσης, στα δικαιώματα στα ερείπια του φαντασιακού(but also rights in the realm of the imaginary). Υπάρχει μία συσχέτιση χώρων εδώ, την οποία, προς το παρόν, ονομάζουμε Πρόνοια-Sex-Προσοχή (Care-Sex-Attention), και που κατευθύνει μεγάλο τμήμα της δραστηριότητας που την αφορά στους τομείς που εξερευνούμε. Η επίδραση, οι ποσότητες και οι ποιότητές της, είναι το κέντρο μιας αλυσίδας που ενώνει μέρη, κυκλώματα, οικογένειες, πληθυσμούς και λοιπά. Αυτές οι αλυσίδες παράγουν φαινόμενα και στρατηγικές τόσο διαφορετικές όσο οι εικονικοί γάμοι, ο τουρισμός με στόχο το sex, ο γάμος σαν ένας τρόπος να περάσουν σε κάποιον προνόμια, η εθνικοποίηση του sex και της πρόνοιας, η ανάπτυξη πολύπλευρων και διεθνικών νοικοκυριών.

Δεύτερον, έχουμε μιλήσει για την ανάγκη να παραχθούν φράσεις (slogan) που να μπορούν να ομαδοποιήσουν αυτά τα σημεία. Τα παλιότερα έχουν πια γίνει πολύ περιορισμένα για εμάς, υπερβολικά γενικά και ασαφή. Στην τελευταία συνάντηση των ομάδων εργασίας 'Globalized Care' αντιληφθήκαμε ότι κάποια από αυτές τις φράσεις θα μπορούσαν να μας μεταφέρουν σε πεδία τόσο αμφίσημα, αλλά τόσο αναγκαία, όπως η επαν-επιβεβαίωση της δυνατότητας να έχουμε και να μεγαλώνουμε παιδιά, ενώ παράλληλα δεχόμαστε τις ριζοσπαστικές περιγραφές της οικογένειας ως έναν μηχανισμό ελέγχου, εξάρτησης και δημιουργίας αισθημάτων ενοχικότητας στις γυναίκες.

Τρίτον, η αναγκαιότητα να δημιουργηθούν σημεία συνάθροισης είναι προφανής. Κατά ανεξήγητο τρόπο, η μέθοδός μας, να περιπλανόμαστε στην πόλη μας οδήγησε να δώσουμε περισσότερη αξία στο απαρνημένο αγαθό να προσδιορίζεις χωρικά τον εαυτό σου. Αν αυτός ο προσδιορισμός δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ένα κινούμενο και μεταλλασσόμενο εργασιακό περιβάλλον, τότε θα πρέπει να δομήσουμε πιο ανοιχτούς και πιο διασκορπισμένους χώρους μέσα στην πόλη-επιχείρηση. Το Laboratorio de Trabajadores που σκεφτόμαστε να κατασκευάσουμε θα μπορούσε να είναι ένα ενεργητικό μέρος /στιγμή ώστε να έρθουμε σε επαφή με τις αντιθέσεις μας, τις πηγές μας (νομικές πηγές, εργασία, πληροφορίες, αμοιβαία φροντίδα και στήριξη, στέγαση και λοιπά), τις πληροφορίες μας και τη δυνατότητά μας να κοινωνικοποιηθούμε. Να παράγουμε αναταραχές και προβληματισμούς.. Μια καλή ιδέα, αλλά και δύσκολη: προς το παρόν σκεφτόμαστε πάνω σε αυτό, όχι μόνο την πρακτική του πλευρά, αλλά κυρίως τη δυνατότητα που μπορεί να έχει αυτό να δομήσει τον ίδιο του τον εαυτό έτσι ώστε να αποτελέσει ένα θέλγητρο, έναν σύνδεσμο και να μπορεί να κινητοποιεί τομείς τόσο διαφορετικούς, όπως εργαζόμενες σε οικιακές εργασίες(οικιακές βοηθοί) και εργαζόμενες σε τηλεφωνικά κέντρα(τηλεφωνήτριες).

Τέταρτο, ελπίζουμε να δυναμώσουμε τις τοπικές και διεθνείς συμμαχίες που έχουμε δημιουργήσει ως τώρα κατά τη διάρκεια της έρευνας. Το βιβλίο και το βίντεο που έχουμε μόλις εκδώσει είναι για εμάς μέσα για ένα τέτοιο σκοπό. Θα χρησιμοποιήσουμε το βίντεο για να επιστρέψουμε στις περιοχές από τις οποίες περάσαμε τον περασμένο χρόνο, στο κέντρο υγείας, στους συλλόγους γειτονιάς, στην πλατεία και στον κυβερνοχώρο, για να κρατήσουμε ανοιχτές τις κουβέντες που ξεκινήσαμε.

Πέμπτο, υπογραμμίζουμε τη σημασία της δημόσιας έκφρασης και της ορατής δράσης(ορατότητας): αν θέλουμε να σπάσουμε την κοινωνική απομόνωση, θα πρέπει να επιδρούμε δυναμικά στην δημόσια σφαίρα, να κυκλοφορήσουμε διαφορετικές εκφράσεις, να κινητοποιήσουμε μαζικές δράσεις που τοποθετούν την επισφάλεια σαν κεντρικό θέμα συζήτησης, συνδέοντάς την με ερωτήματα που αφορούν την πρόνοια και τη σεξουαλικότητα. Υπάρχουν ιδέες που κυκλοφορούν, δυνατότητες ακόμα υπό κατασκευή γι’ αυτό το είδος παρέμβασης σε τοπικό και σε διεθνές επίπεδο, τις οποίες ελπίζουμε να ακολουθήσουμε μαζί με πολλές γυναίκες και συλλογικότητες με τις οποίες ήμασταν σε επαφή. Προς το παρόν, εντοπίζουμε τρεις τύπους ανεκδήλωτων συγκρούσεων(ή συγκρούσεων που υπάρχουν αλλά είναι αόρατες ή ατομικές): 1) γενικευμένη αποχή από προσωρινές εργασίες όπως telemarketing, υπηρεσίες και λιανικές πωλήσεις σε καταστήματα-αλυσίδες 2) η απαίτηση για άλλα περιεχόμενα και άλλες δομές μέσα στα ίδια τα επισφαλή επαγγέλματα (περίθαλψη, επικοινωνίες) και 3) η απαίτηση για αναγνώριση των παραδοσιακά αόρατων τομέων (οικιακά και εργασία που σχετίζεται με το sex). Η υβριδοποίηση αυτών των τύπων πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν και οι στρατηγικές μας πρέπει να σκιαγραφούνται από τους πόρους, τις μορφές και τις ευκαιρίες που αυτά τα συγκεκριμένα είδη εργασίας παρέχουν. Έχουμε ορισμένους πειραματισμούς που παρουσιάζουν ενδιαφέρον- από αντάρτες εργαζόμενους τηλεφωνικών κέντρων μέχρι εργαζόμενους στα media που χρησιμοποίησαν τα εργαλεία που έχουν στα χέρια τους για να προβάλλουν άλλα μηνύματα- και, με συντονισμό, ελπίζουμε να γενικευτούν αυτού του είδους οι πειραματισμοί.

Και έκτο, ξεκινήσαμε να αντιμετωπίζουμε συνειδητά την αναγκαιότητα να βρούμε από κοινού οικονομικούς πόρους και πόρους υποδομών. Θέλουμε να μπορέσουμε να «ελευθερώσουμε» τους ανθρώπους, (όπως κάνουν τα σωματεία): ελευθερία από την παρανομία, ελευθερία από την επισφάλεια. Θα μπορούσαμε να οργανώσουμε ένα γραφείο γάμου…μπορούμε να δείχνουμε ανυπακοή, να πλαστογραφουμε, να είμαστε πειρατές, να παρέχουμε καταφύγιο και οτιδήποτε άλλο μας έρχεται σαν ιδέα. Η πρόταση για τον χώρο Laboratorio de Trabajadores, ακριβώς όπως κάθε τι παρόμοιο απαιτεί χρήματα. Δεν θέλουμε να πέσουμε στο star system, περιοδεύοντας και μιλώντας αλλά όχι αναπτύσσοντας το τοπικό δίκτυο που είναι τόσο σημαντικό για εμάς, ούτε θέλουμε να πέσουμε σε εξάρτηση από επιδοτήσεις. Οι πόροι που μας ενδιαφέρουν είναι τόσο άυλοι και συναισθηματικοί όσο και υλικοί. Ο στόχος μας είναι να δομήσουμε μία προ-κοινότητα(pro comun). Για να γίνει αυτό είναι αναγκαίο να συλλογικοποιήσουμε γνώσεις και δίκτυα, αποδομώντας τη λογική της ατομικής μεγιστοποίησης στην οποία τα διανοητικά γραφεία της πόλης της προσωπικής καταξίωσης προσπαθούν να μας εξοικειώσουν.

Το ένα φέρνει το άλλο. Από περιπλανήσεις σε περισσότερες περιπλανήσεις, από τα εργαστήρια σε χιλιάδες περισσότερους διαλόγους και συζητήσεις, διαδηλώσεις, δημόσιους χώρους, τη δυνατότητα συγκέντρωσης. Πέρα από την πολιτική της χειρονομίας: πυκνότητα, ιστορία, συνδέσεις, αφήγηση, επικράτεια… συνεχίζεται.

 

ενότητες

τελευταίες μεταφράσεις

προς μετάφραση

Τα κείμενα με το προς μετάφραση είναι σε διαδικασία μετάφρασης